Ыдыктыг Библия: Матфей
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:47:33.373089+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Матфей

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Матфей

Матфей

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Матфейниң бижээни Буянныг Медээ

Киирилде

Христиан чаңчылдың санап турары-биле, бо Буянныг Медээниң автору – үндүрүг хавырыкчызы Матфей Левий. Иисус Христос ону кыйгырып эдертип алгаш, Бодунуң он ийи элчининиң бирээзи кылып алган.

Матфей Буянныг Медээзин колдуунда еврей номчукчуларга хамаарыштыр бижээни ылап хире. Чамдык төөгүчүлер номун ол баштай еврей азы арамей дылга бижээш, соонда барып грек дылче очулдуруп алган деп-даа санап турар. Матфей номун Иисустуң ада-өгбе даңзызындан эгелээн. Ол даңзыда Иисусту еврей чоннуң өгбези Авраам биле израиль хаан Давидтиң дорт салгакчызы кылдыр көргүскен. Эрги Чагыг-керээни болганчок-ла цитаталавышаан, Матфей Назарет чурттуг Иисус дээрге Бурганның медээчилериниң Ооң чедип кээриниң дугайында баш бурунгаар чугаалап турганы, Бурганның шилип алганы Хаан болгаш Камгалакчы ылап-ла ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Матфей оон ыңай Иисустуң ыдыктыг Хоойлуну бүрүнү-биле күүсеткенин Буянныг Медээзинде айытпышаан, Ол израиль чоннуң эң дээди төлээлекчизи дээрзин көргүскен.

Матфей Иисустуң чугаалары болгаш өөредиинче улуг кичээнгейни салып турар (бүгү номнуң дөрттүң бир кезии). Бо Буянныг Медээ Иисусту Бурганның Хоойлузун тайылбырлаар база Ооң Чагыргазының дугайында өөредир эрге-күштү Ооң Бодундан алган мерген угаанныг Башкы кылдыр көргүзүп турар.

Матфей Иисустуң өөредиин темалар аайы-биле беш бөлүкке чарып, тургускан: 1) Даг кырынга суртаал (5–7 эгелер); 2) он ийи элчинге чагыглар (10-гу эге); 3) Бурганның Чагыргазының дугайында угаадыглыг чугаалар (13-кү эге); 4) Христостуң өөреникчизи болурунуң дугайында чагыг (18-ки эге); 5) келир үеде делегейге чүү болурунуң дугайында өттүр билген медеглел (24–25 эгелер). Матфейниң номунче Иисустуң өске Буянныг Медээлерде таварышпайн турар он угаадыглыг чугаазы база кирип турар.

1

Иисус Христостуң ада-өгбе даңзызы

(Лк. 3:23-28)

1^1Авраамдан база Давидтен укталган+ Иисус Христостуң ада-өгбе даңзызы бо-дур.

2Авраам Исаактың ачазы турган. Исаак – Иаковтуң, Иаков – Иуда биле ооң акы-дуңмаларының ачазы турган+. 3Иуда – Фарес биле Зерахтың (а оларның авазы – Фамар), Фарес – Хецроннүң, а Хецрон Арамның ачазы турган+. 4Арам – Аминадавтың, Аминадав – Наассоннуң, а Наассон Салмоннуң ачазы турган+. 5Салмон – Воозтуң ачазы (а Воозтуң авазы – Раав)+ турган. Вооз – Овидтиң ачазы (а Овидтиң авазы – Руф) турган. Овид – Иессейниң, 6а Иессей Давид хаанның ачазы турган+.

Давид – Соломоннуң ачазы (а Соломоннуң авазы – Урияның кадайы) турган+. 7Соломон – Ровоамның, Ровоам – Авияның, а Авия Асафтың[*] ачазы турган+. 8Асаф – Иосафаттың, Иосафат – Иорамның, а Иорам Озияның+ ачазы турган. 9Озия – Иоафамның, Иоафам – Ахазтың, а Ахаз Эзекияның ачазы турган. 10Эзекия – Манассияның, Манассия – Амостуң[*], а Амос Иосияның ачазы турган. 11Иосия – Иехонияның+ болгаш ооң дуңмаларының өгбези турган[*]. (Оларның чурттап турган үезинде израиль чонну Вавилонче көжүрүп үндүрген чүве-дир.)+

12Израиль чонну Вавилонче көжүрген соонда, Иехония Салафиилдиң ачазы апарган, а Салафиил Зоровавелдиң ачазы турган+. 13Зоровавел – Авиудтуң, Авиуд – Элиакимниң, а Элиаким Азорнуң ачазы турган. 14Азор – Садоктуң, Садок – Ахимниң, а Ахим Элиудтуң ачазы турган. 15Элиуд – Элеазарның, Элеазар – Маттанның, а Маттан Иаковтуң ачазы турган. 16А Иаков Иосифтиң ачазы турган. Ол Иосиф болза Христос деп адаткан Иисусту божаан Марияның ашаа боор+.

17Ынчангаш Авраамдан Давидке чедир шупту он дөрт салгал, Давидтен израиль чонну Вавилонче көжүрүп үндүргенинге чедир база он дөрт салгал болгаш израиль чонну Вавилонче көжүргенинден Христостуң төрүттүнгенинге чедир база-ла он дөрт салгал солушкан.

Иисус Христостуң төрүттүнгени

(Лк. 2:1-7)

18Иисус Христос мынчаар төрүттүнген. Ооң авазы Марияны Иосиф-биле дүгдеп каан чүве-дир. Ынчалза-даа олар өгленчир бетинде, Марияның Ыдыктыг Сүлдеден иштелгени билдине берген+. 19Ооң душтуу боор Иосиф чөптүг-шынныг кижи турган болгаш, Марияны улус мурнунга бак атка киирбес дээш, кымга-даа дыңнатпайн, дүгдээшкинни бүдүү соксадыр деп шиитпирлээн+. 20Ынчалзажок ол ынчаар бодап алган турда, Дээрги-Чаяакчының төлээзи ооң дүжүнге көзүлгеш, мынча дээн: «Давидтиң оглу, Иосиф, Марияны кадай кылып аарындан кортпа. Чүге дээрге ооң иштинде Чаш төл Ыдыктыг Сүлдеден боттанган-дыр. 21Мария оол уруг божуп алыр, а сен Ону Иисус[*] деп адап аар сен+, чүге дээрге Ол Бодунуң чонун бачыттарындан камгалаар-дыр+». 22-23(Дээрги-Чаяакчының Бодунуң медээчизин дамчыштыр: «Көрүңер даан, арыг кыс иштели бергеш, оол уруг божуп алыр, Ону Эммануил деп ат-биле адаарлар»+ – деп чугаалаан чүүлү ынчаар боттанган-дыр+. А Эммануил деп ат «Бурган бистиң-биле» дээн уткалыг+.)

24Иосиф оттуп келгеш, Дээрги-Чаяакчының төлээзиниң дужааганын ёзугаар, Марияны кадай кылып алган. 25Ынчалза-даа Иосиф, кадайы оглун[*] божуваан шаанда, ооң-биле эр, херээжен харылзаа кылып көрбээн. Иосиф оолду Иисус деп адап алган.

2

Мерген угаанныгларның Иисуска мөгейгени

2^1Иисус Ирод хаанның чагырган үезинде+ Иудеяның Вифлеем хоорайга төрүттүнген+. Элээн болгаш, Иерусалимче чөөн чүктен мерген угаанныг чурагачылар келген. 2Олар: «Иудейлерниң чаа төрүттүнген Хааны кайыл?+ Бис Ооң сылдызы үнгенин чөөн чүкке көргеш+, Аңаа мөгейип келдивис» – дээннер. 3Ону дыңнааш, Ирод хаан болгаш Иерусалимде хамык улус катай-хаара дүвүреп үнген. 4Ирод Бурганның дээди бараалгакчыларын болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчыларын дөгерезин чыып алгаш: «Христос каяа төрүттүнер ужурлугул?» – деп айтырган. 5Олар аңаа: «Иудеяның Вифлеемге – деп харыылаан. – Чүге дээрге Бурганның медээчизиниң номунда мынчаар бижээн-дир:

6„Иудея черинде турар Вифлеем,
сен Иудеяның чагырга турар хоорайларындан чүнүң-биле-даа дора эвес сен,
чүге дээрге Мээң израиль чонумну кадарар Чагырыкчы сенден үнер-дир“»+.

7Ирод ынчан мерген угаанныгларны бүдүү келдирткеш, сылдыстың чырып үнген үезин ылавылап алган. 8Ол оон мерген угаанныгларны Вифлеемче чорудупкаш: «Ынаар баргаш, Чаш төл дугайында бирден бирээ чокка билип алыңар. А тып алгаш, менче дыңнадыптар силер, мен база Аңаа мөгейип чедер мен» – деп чагып каан. 9Хаанны дыңнап алгаш, олар чорупкан.

Мерген угаанныгларның чөөн чүкке көрген сылдызы, Чаш төлдүң турган чериниң кырынга доктаай бергижеге чедир, оларның мурнунга чырып бар чораан. 10Сылдысты көргеш, оларның өөрээнин чүге деңнээр! 11Олар бажыңче киргеш, Чаш төл биле Ооң авазы Марияны көрүп кааш, доңгая кээп дүжүп, Аңаа мөгейгеннер. Оон боттарының эртине сугар аптаражыын ажыткаш, белектерин: алдынны база ладан, мирра деп чаагай чыттыг чүүлдерни+ Олче сунуп бараалгааннар.

12Оон мерген угаанныглар дүжүнде Бургандан «Иродче барбаңар» деп кичээндириг алгаш+, боттарының чуртунче өске оруктап чана бергеннер.

Египетче дезиишкин

13Мерген угаанныглар чоруй барганда, Иосифтиң дүжүнге Дээрги-Чаяакчының төлээзи кирип, мынча дээн: «Тур, Чаш төлдү болгаш Ооң авазын алгаш, Египетче дезивит. Сеңээ сагындырбаан шаамда, аңаа артар сен, чүге дээрге Ирод Чаш төлдү дилеп тыпкаш, узуткаар деп турар-дыр».

14Иосиф туруп келгеш, Чаш төлдү Ооң авазы-биле кады алгаш, дүне Египетче чорупкан. 15Ол аңаа Ирод өлгүжеге дээр чурттап турган. Дээрги-Чаяакчының Бодунуң медээчизин дамчыштыр: «Бодумнуң Оглумну Египеттен үндүр кыйгырып алган мен»+ – дээн сөстери ынчаар боттанган чүве-дир+.

Бичии чаштарны узуткааны

16Мерген угаанныгларга мегеледип алганын билгеш, Ирод аажок килеңнеп үнген. Хаан оларның чугаазындан билип алганы үени барымдаалап, Вифлеемде база ооң чоок-кавызында ийи харлыг болгаш оон бичии эр хиндиктиг чаштарны дөгерезин өлүрерин шериглеринге дужааган. 17Иеремия медээчини дамчыштыр Бурганның мынча дээн чүвези ынчалдыр боттанган+:

18«Рамада[*] алгы-кышкы, ажыг-шүжүгнүң ыы-сыызы дыңналып тур.

Рахил ажы-төлүнүң ажыын ажып ыглап, хөңнү чазалбайн тур,
чүге дээрге оларны ышкынган-дыр!»+

Мария биле Иосифтиң Египеттен чанып келгени

19Ирод өлүп каарга, Дээрги-Чаяакчының төлээзи Египетте Иосифтиң дүжүнге кирген. 20Ол мынча дээн: «Тур, Чаш төлдү Ооң авазы-биле кады алгаш, израиль черже ээп чанывыт. Чаш төлдүң өлүмүн күзээннер ам чок апарган-дыр».

21Иосиф тургаш, Чаш төлдү Ооң авазы-биле кады алгаш, израиль черже чорупкан. 22Ынчалза-даа Иудеяда Иродтуң орнунда ооң оглу Архелай хааннай берген деп дыңнааш, ынаар баарындан сезинген. Дүжүнде сагындырыг алгаш, Иосиф Галилея черинче чорупкан. 23Ол ынаар баргаш, Назарет деп хоорайга чурттай берген+. Дээрги-Чаяакчының медээчилерин дамчыштыр Христос дугайында: «Ону назорей деп адаар» – дээн сөстери ынчалдыр боттанган чүве-дир[*].

3

Иоанн Медеглекчиниң суртаалы

(Мк. 1:1-8; Лк. 3:1-9, 15-17; Ин. 1:19-28)

3^1Ол хүннерде Иудеяның ээн кургаг ховузунга Иоанн Медеглекчи+ чедип келгеш, суртаалдап эгелээн. 2Ол: «Бачыдыңар миннип, Бурганче эглиңер! Дээрниң Чагыргазы чоокшулап келген-дир+» – деп чугаалап турган. 3Иоанның дугайында Исайя медээчи мынча деп чугаалаан турган:

«Ээн кургаг ховуда алгырган кижиниң үнү дыңналган:

„Дээрги-Чаяакчыга оруктан белеткеңер!

Ооң эртер кокпаларын дорттап бериңер“»+.

4Иоанн теве дүгүнден кылган хептиг болгаш белинде хөм курлуг турган+, а чиир чеми шартылаа болгаш ховунуң ары чигири болган+. 5Улус аңаа ынчан Иерусалимден, бүгү Иудеядан болгаш Иордан хемниң чоок-кавызында суурлардан кээп турган. 6Боттарының бачыттарын ажыы-биле билинген улусту+ Иоанн Иорданның суунга суп турган.

7Аңаа сугга суктурары-биле хөй фарисейлер болгаш саддукейлер кээп турарын көргеш, Иоанн оларга мынча дээн: «Силер, чылан сыскындылары!+ „Бурганның кел чыдар килеңинден чайлай бээр бис“ деп+, силерни кым сагыш алындырды? 8Бурганче ээлгениңерниң херек кырында үре-түңнелин көргүзүңер! 9Чүгле: „Бистиң адавыс – Авраам“+ – деп сөстер-биле боттарыңарны аргалаарын семевеңер! Бурган бо чыдар даштардан-даа Авраамга ажы-төл чаяап шыдаар дээрзин силерге чугаалап тур мен. 10Балды ыяштарның дөзүн кезеринге белен-дир. Эки чимис бербестээн ыяштарны одура шапкаш, отче киир октаптар+.

11Бачыдыңар миннип, Бурганче ээлгениңерниң демдээ кылдыр, силерни сугже суп тур мен. Ынчалза-даа менден күчү-күштүг Кижи мээң соомдан чоруп олурар+. Мен Ооң идиин-даа тудуп алгаш чоруурунга төлеп чок мен. Ол силерни Ыдыктыг Сүлдеже, отче сугар-дыр+. 12Тараа үрезинин саваңдан арыглаар айыыр шагда-ла Ооң холунда-дыр+, Ол тараа үрезинин үүжелей урар уургайынга чыып алыр, а саваңны өшпес отка өрттедиптер»+.

Иисустуң сугга суктуруп алганы

(Мк. 1:9-11; Лк. 3:21-22)

13Иисус ол үеде Галилеядан Иордан хемче, Иоаннга сугга суктуруп аар дээш, чедип келген. 14Иоанн баштай Ону соксадып: «Мен харын Силерге сугга суктурар ужурлуг мен. Силер чоп меңээ келдиңер?» – деп турган.

15Ынчалза-даа Иисус: «Бо удаада ындыг болгай аан. Бурганның бисти кылзын деп күзээн бүгү чүвезин ынчалдыр күүседир бис» – деп харыылаан. Ынчаар орта, Иоанн чөпшээрешкен. 16Сугга суктуруп алгаш, Иисус хемден үнүп кээри билек, дээр аңгайтыр ажыттына берген+.

Оон Иисус Бодунуң кырынче көге-буга дег бадып орар Бурганның Сүлдезин көрүп каан+. 17Ооң соонда дээрден үн дыңналган+: «Бо дээрге Мээң ханы ынак оглум-дур, Ол Мээң сеткилимге кирер-дир!+»

4

Иисустуң күткүттүргени

(Мк. 1:12-13; Лк. 4:1-13)

4^1Ыдыктыг Сүлде ынчан Иисусту эрликке күткүттүрери-биле ээн кургаг ховуже аппарган. 2Дөртен хүн база дөртен дүн дургузунда шээрленгеш+, Иисус аажок аштай берген+. 3Ынчан Аңаа күткүкчү эрлик+ чедип келгеш: «Сен шынап-ла Бурганның Оглу болзуңза, бо даштарга хлеб болу бээрин дужаавыт» – дээн.

4Иисус мынча деп харыылаан: «Бижилгеде: „Кижи амытан чүгле хлеб-биле эвес, а Бурганның чугаалаан бүгү чүвезиниң ачызында амыдыраар болгай“ – деп бижээн-дир»+.

5Эрлик ынчан Ону ыдыктыг хоорай Иерусалимче аппаргаш+, Бурганның өргээзиниң кырының эриинге тургускаш, мынча дээн: 6«Сен Бурганның Оглу болзуңза, черже шурай бер. Чүге дээрге Бижилгеде: „Ол Бодунуң төлээлеринге Сени чагып каарга, олар Сени, будуң дашка тептикпезин дээш, холдары-биле көдүрүп аарлар“ – деп бижээн-дир»+.

7Иисус аңаа: «Бижилгеде оон ыңай: „Дээрги-Чаяакчы Бурганыңны шеневе!“+ – деп база чарлык болган болгай» – деп харыылаан.

8Эрлик ооң соонда Ону дыка бедик дагже үндүре бергеш, бо делегейниң хамык күрүнелерин бүгү өндүр-чаагайы-биле көргүскеш: 9«Доңгая кээп дүжүп, меңээ мөгеер болзуңза, бо бүгүнү Сеңээ бээр мен» – дээн.

10Иисус аңаа: «Ырап чор, эрлик!+ Бижилгеде: „Чүгле Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга мөгейип чор, чүгле Аңаа бараан бол“ – деп бижээн-дир» – деп харыылаан+.

11Эрлик ынчан Ону каапкаш барган. Оон Иисуска дээрниң төлээлери чедип келгеш, Аңаа бараан болуп турганнар+.

Иисустуң Галилеяга бараан болуушкунунуң эгези

(Мк. 1:14-15; Лк. 4:14-15)

12Иоанны кара-бажыңче киир октапканын дыңнааш+, Иисус Галилеяже ээп келген. 13Ол Назаретти каапкаш+, Галилея хөлүнүң эриинде, Завулон биле Неффалимниң черинде+ турар Капернаум хоорайга чурттай берген+. 14Бурганның Исайя медээчини дамчыштыр чугаалаан сөстери ынчалдыр боттанган+:

15«Завулоннуң база Неффалимниң чери, Иордан хемниң ындында,
далайже баар орукта өске чоннар чурттаан Галилея!

16Караңгыга чурттап орган чон өндүр улуг чырык көрүп кагды,
өлүмнүң хөлегези бүргээн черге чурттаан улуска чырык чайыннап келди»+.

17Ол үеден бээр Иисус мынча деп суртаалдап эгелээн: «Бачыдыңар миннип, Бурганче эглиңер! Чүге дээрге Дээрниң Чагыргазы чоокшулап келген-дир».

Баштайгы өөреникчилер

(Мк. 1:16-20; Лк. 5:1-11)

18Бир-ле катап Галилея хөлүнүң эрии-биле эртип бар чыткаш, Иисус ийи алышкыны: Пётр деп адаткан Симонну база ооң дуңмазы Андрейни көрүп каан+. Олар балыкчылар турган болгаш, четкилерин хөлче салып турганнар. 19Иисус оларга: «Мени эдериңер. Силерни кижилер тывыкчылары кылып каар мен+» – дээн. 20Алышкылар четкилерин каапкаш, ол дораан Ону эдерип чорупканнар+.

21Улаштыр бар чыткаш, Ол өске ийи алышкыны: Зеведейниң оглу Иаков биле ооң дуңмазы Иоанны көрүп каан. Олар ачазы Зеведей-биле кады хемеде четкилерин септеп органнар. Иисус оларны кый депкен. 22Алышкылар ол дораан хемезин-даа, ачазын-даа каапкаш, Ону эдерип чорупканнар.

Иисустуң чонну өөредип, экиртип турганы

(Лк. 6:17-19)

23Иисус бүгү Галилеяны эргий кезип, синагогаларга улусту өөредип, Дээрниң Чагыргазының дугайында Буянныг Медээни суртаалдап база кандыг-даа аарыг-аржыктан улусту экиртип чораан+. 24Ооң дугайында дамчыыр чугаа бүгү Сирияга+ тарай берген. Янзы-бүрү аарыг-човалаңга алыскан, күштүг аарышкыдан хинчектеткен, букшуураан, тыртар болгаш чартыктаан кижилерин улус Аңаа эккеп туруп берген. Иисус оларның шуптузун экиртип турган. 25Галилеядан, Он-хоорайдан+, Иерусалимден, Иудеядан болгаш Иорданның ол чарыындан келген мөөң чон Ону эдерип чораан.

5

Иисустуң даг кырынга чонга өөредиг бергени

5^1Мөөң чонну көрүп кааш, Иисус дагже үне берген. Ол орта олуруп аарга, өөреникчилери Ооң чанынга чедип келгеннер. 2Иисус оларны өөредип, мынча дээн:

Ылап шын амыр-чыргалдыг улус

(Лк. 6:20-23)

3«Сагыш-хөңнү ядарааннар амыр-чыргалдыг, чүге дээрге Дээрниң Чагыргазы оларныы боор+.

4Муңгарап ыглааннар амыр-чыргалдыг, чүге дээрге Бурган оларны аргалап каар+.

5Биче сеткилдиглер амыр-чыргалдыг, чүге дээрге чер-чуртту салгап алырлар+.

6Чөптүг-шынныг чорук кылыксааш, аштап-суксаан чүве дег+, кызып чүткээннер амыр-чыргалдыг, чүге дээрге Бурган оларның ындыг күзелин бүрүнү-биле хандырар.

7Өскелерге өршээлдиглер амыр-чыргалдыг, чүге дээрге Бурган оларга өршээлдиг боор+.

8Арыг чүректиглер+ амыр-чыргалдыг, чүге дээрге Бурганны көөрлер+.

9Амыр-тайбың нептередикчилери амыр-чыргалдыг+, чүге дээрге Бурган оларны ажы-төлүм деп адаар+.

10Чөптүг-шынныг чоруу дээш, истедип-сүрдүргеннер амыр-чыргалдыг, чүге дээрге Дээрниң Чагыргазы оларныы боор.

11Мени эдергениңер дээш, улус силерни бак сөглээр, истеп-сүрер болгаш канчаар-даа нүгүлдээр болза, амыр-чыргалдыг силер+. 12Ол дээш өөрүп-байырлаңар!+ Чүге дээрге аажок улуг шаңнал силерни дээрге манаар. Силерниң мурнуңарда чурттап чораан Бурганның медээчилерин база ынчалдыр истеп-сүрүп турганнар».

Дус биле чырык

(Мк. 9:50; Лк. 14:34-35)

13«Силер – кижи төрелгетенниң дузу силер. Дус ажыг эвес апарза, ооң амданын чүнүң-биле дедир эгидерил? Ол ам чүге-даа херек чок апаар база ону чүгле улус таптай бассын дээш, үндүр октаары артар. 14Силер – бүгү делегейниң чырыы силер+. Даг кырында турар хоорай ажытталып шыдавас. 15Кым-даа болза чырыткыны кывыскаш, сава-биле дуй базырбас, харын бажыңда хамык улуска чырызын дээш, ону колдуга салып каар+. 16Ачылыг ажыл-херээңер көзүлзүн база улус Дээрде Адаңарны алдаржытсын дээш, силерниң чырыыңар улус мурнунга база ынчалдыр чырызын»+.

Моисейниң берген хоойлузу

17«Мени ыдыктыг хоойлуну азы Бурганның медээчилериниң өөредиин күш чок болдурар дээш келген деп бодаваңар. Мен оларның өөредиин күш чок болдурар эвес, а боттандырар дээш келген мен!+
18Алыс шынны чугаалап тур мен: дээр биле чер-ле хевээр турар болза, ол бүгү боттанмаан шаанда, ыдыктыг хоойлудан чаңгыс-даа эң хензиг үжүк, чаңгыс-даа шыйыг читпес+. 19Ынчангаш айтыышкыннарның эң бичиизин-даа үрээр болгаш өскелерни база ынчаар кылырынга өөредир кижи Дээрниң Чагыргазынга адактың адаа боор. А айтыышкыннарны күүседир база өскелерни ынчаар өөредир кижи Дээрниң Чагыргазынга өндүр улуг боор+. 20Силерге чугаалап тур мен: фарисейлер болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчыларындан артык чөптүг-шынныг чурттавас болзуңарза, Дээрниң Чагыргазынче кирбес силер+».

Килең дугайында

21«Бурунгу өгбелеривиске: „Кижи өлүрбе! А өлүрүкчүнү шииткелге онаар-дыр“ – деп чугаалаанын дыңнаан силер+. 22А Мен ам силерге: „Өске кижиже килеңнээн кижи[*] безин шииткелге төлептиг“ – деп тур мен+. Кым өске кижиге: „Чөгенчиг хей!“ – дээрил, ону дээди иудей Чөвүлелге шиидип болур. Кым: „Мелегей!“ – дээрил, ону тамының оду-биле кезедип болур. 23Сен өргүл салыр бедигээшче Бурганга өргүлүң аппаргаш, өске кижиниң сеңээ бир-ле хомудалын сактып келзиңзе, 24өргүлүңнү бедигээш мурнунга каапкаш, баштай ол кижи-биле барып эптежип ал. Оон дедир келгеш, ам-на Бурганга өргүлүң кыл.

25Сени буруудаткаш, шииткел черинче аппар чыдар кандыг-бир кижи бар болза, ооң-биле орук ара эрте дээре эптежип ал+. Оон башка адаанчың сени шииткекчиге эккээр, а шииткекчи сени таңныылга хүлээдиптерге, ол сени кара-бажыңче киир октаптар+. 26Алыс шынны сеңээ чугаалап тур мен: өреңни сөөлгү көпеекке чедир төлеп бербээн шааңда, оон үнүп шыдавас сен».

Кады чурттаан эжинге өскерилбезиниң дугайында

27«„Кады чурттаан эжиңге өскерилбе“+ – деп чугаалаанын дыңнаан силер. 28А Мен силерге херээженче туралап кайгапкан кижи-ле ооң-биле сагыжында өскерлипкени ол деп чугаалап тур мен+. 29Оң карааң сени бачытче чыгаар болза, ону ушта казып, октавыт! Бүгү мага-бодуңну тамыже киир октадырының орнунга, ооң бир кезээнден адырлыры сеңээ дээре. 30Оң холуң сени бачытче чыгаар болза, ону одура шаап, октавыт! Бүгү мага-бодуңну тамыже киир октадырының орнунга, ооң бир кезээнден адырлыры сеңээ дээре+».

Чарлыышкын дугайында

(Мф. 19:9; Мк. 10:11-12; Лк. 16:18)

31«„Кадайы-биле чарлып турар кижи чарлыышкын херечилелин аңаа бээр ужурлуг“ – деп чугаалаан-дыр+. 32А Мен болза кадайының самыыраанындан өске кандыг-бир чылдагаан-биле оон чарлып турар кижи ону ашаанга өскерлиринче албадапкан боор деп чугаалап тур мен. А ол ышкаш бодунуң ашаандан чарылган херээженни кадайланып алган кижи база ашак-кадайның аразында шынчы чорукту үрээни ол+».

Даңгырактар дугайында

33«Бурунгу өгбелеривиске: „Аксы-даңгырааңны сагып чор. Дээрги-Чаяакчының мурнунга аашкынган чүвеңни күүсет“ – деп чугаалаанын дыңнаан силер+. 34А Мен силерге шуут-ла даңгыраглаваңар деп чугаалап тур мен: дээр-биле-даа, чүге дээрге ол Бурганның дүжүлгези-дир+; 35чер-биле-даа, чүге дээрге ол болза Бурганның бут салыр ширтээ-дир+; Иерусалим-биле-даа, чүге дээрге ол өндүр улуг Хаанның хоорайы-дыр+; 36бодуңнуң бажың-биле-даа, чүге дээрге чаңгыс-даа дүгүңнү ак азы кара кылып шыдаар эвес сен. 37Чүгле ылап „ийе“ болза, „ийе“ деп, ылап „чок“ болза, „чок“ деп чоруңар. А аңаа немей чугаалаан бүгү чүве – эрликтен келген боор»+.

Дайзыннарыңарга ынак болуңар

(Лк. 6:27-36)

38«„Карак дээш карак, диш дээш диш“+ – дээнин дыңнаан силер. 39А Мен силерге мынча деп тур мен: бузуттуг кижиге удурланма. Оң талакы чаагыңче дажыпкан кижиге солагай талазын база дөгеп бер+. 40Хөйлеңиң хунаап алыр дээш, чаргы-чаалы үндүрген кижиге тонуңну база уштуп бер. 41Сени ооң-биле кады муң базым эртип, аңаа дузалаарынче албадапкан кижи-биле кады немей база бир муң базымны эрт. 42Сенден диленген кижиге бер, сенден чегдинген кижиге бербес мен диве+.

43„Чаныңда кижиге ынак бол, а дайзыныңны көөр хөңнүң чок бол“ – деп чугаалаанын дыңнаан силер+. 44А Мен ам силерге мынча деп тур мен: дайзыннарыңарга ынак болуңар+, силерни истеп-сүргеннер дээш, мөргүңер+[*]. 45Ынчангаш Дээрде Адаңарның ажы-төлү боор силер. Ол Бодунуң хүнүнге бузуттуг-даа, буянныг-даа улустуң кырынга деңге хүннээрин чарлык бооп+, эки-даа, бак-даа улусче чаъзын деңге чагдырып турар болгай+. 46Чүгле силерге ынак улуска ынак болзуңарза, чүү дээш шаңнал алыр силер? Үндүрүг хавырыкчылары база ынчалдыр кылып турар эвес бе? 47Чүгле боттарыңарның чоок улузуңар-биле мендилежип чоруур болзуңарза, онзагай чүнү кылып чорууруңар ол? Өске чоннар улузу база ынчалдыр кылып турар эвес бе?

48Ынчангаш Дээрде Адаңарның болбаазыраңгайы дег, ындыг болбаазыраңгай бооп көрүңер+».

6

Ядыыларга ачы-дуза дугайында

6^1«Көрдүңер бе, улус-ла силерни көрзүн дээш, чөптүг-шынныг херектерни улус мурнунга кыла бербеңер+: ынчалзыңарза, Дээрде Адаңарның шаңналын албас силер.

2Ынчангаш ядыыларга хайырлал берип тура, ийи арынныгларның, улус оларны мактазын дээш, синагогалар болгаш кудумчуларга кыла бээри дег, хөйге чарлаттынмаңар. Силерге алыс шынны чугаалап тур мен: олар бодунуң шаңналын пөктүр ап алганнар-дыр+. 3А сен чединмес кижиге дузалап туруңда, оң холуң чүнү кылып турарын солагай холуң билбезин. 4Сээң ол хайырлалың чажыт болзун. Ынчан бүгү чажыт чүвени көрүп турар Адаң сени шаңнаар[*]».

Мөргүл дугайында

(Лк. 11:2-4)

5«Мөргүп тура, синагогалар болгаш кудумчу белдирлеринге туруп алгаш, кижи бүрүзү оларны көрзүн дээш, мөргүүрүнге ынак ийи арынныглар дег болбаңар+. Силерге алыс шынны чугаалап тур мен: олар бодунуң шаңналын пөктүр ап алганнар-дыр. 6А сен мөргүп тура, өрээлиңче кире бергеш, эжииң хаап алгаш, көзүлбес Адаңга мөргү+. Ынчан бүгү чажыт чүвени көрүп турар Адаң сени шаңнаар*.

7А мөргүп тура, өске чоннар улузу дег, артык сөстер этпеңер+. Олар хөй шуугаарывыска, Бурган бисти дыңнап каар деп кордаарлар. 8Оларга дөмей болбаңар, чүге дээрге Адаңардан дилеп четтикпейн чыдырыңарда-ла, Ол силерге чүү херегин билир. 9Мынчаар мөргүп чоруңар:

„Дээрде Адавыс!

Сээң адың алдаржызын!

10Сээң Чагыргаң чедип келзин.

Дээрге дег, черге база

Сээң күзел-сорууң чогуп бүтсүн+.

11Амыдыраар хлеб-тараавысты
биске бөгүн хайырла+.

12Биске өрелиг улусту өршээгенивис дег,
өре-ширевисти база биске өршээ.

13Бисти күткүлгеге алыспас+ кылып көр[*],
ол ышкаш бузуттугдан бисти адырып көр+.

[Чүге дээрге чагырга, күчү-күш база алдар

Сеңээ кезээ мөңгеде хамааржыр-дыр. Аминь.][*]“

14Улустуң үүлгедиглерин өршээр болзуңарза, Дээрде Адаңар база силерниң үүлгедиглериңерни өршээр+. 15А улустуң үүлгеткен багын өршээвес болзуңарза, Дээрде Адаңар база силерниң үүлгедиглериңерни өршээвес»+.

Шээрленириниң дугайында

16«Шээрленип тургаш, ийи арынныглар дег, хөлүе берген чорбаңар+. Олар боттарының шээрленип турарын улус көрзүн дээш, арын-шырайын ажаавастар. Силерге алыс шынны чугаалап тур мен: олар бодунуң шаңналын пөктүр ап алганнар-дыр. 17А сен шээрленип тура, бажың дүгүн эдип, арның чуп ал. 18Шээрленип турарыңны чажыт бүгү чүвени көрүп турар Адаңдан өске кым-даа билбезин. Ынчан чажыт бүгү чүвени көрүп каар Адаң сени шаңнаар[*]».

Бурган эртине-байлактан чугула

(Лк. 11:34-36; 12:22-34)

19«Бодуңарга эртине-байлакты черге чыгбаңар+, аңаа ону үзүт-ховаган үгдередип кааптар, дат тудуп чиптер+ база оорлар бажыңче шургуп киргеш, оорлап аппаар. 20Эртине-байлааңарны дээрге чыып алыңар+, аңаа ону үзүт-ховаган-даа, дат-даа чивес база оорлар-даа шургуп киргеш, алгаш барбас. 21Чүге дээрге эртине-байлааңар кайда болдур, чүрээңер база ында боор.

22Мага-боттуң чырыткызы – карак ол-дур. Ынчангаш карактар-ла кадык болза, бүгү мага-бодуңну чырык дола бээр. 23А карааң четпестээн[*] болза, бүгү мага-бодуңну караңгы бүргээр. Ынчаарга, сенде бар чырык караңгы апарган болза, ол караңгы кайы хире дүмбей деп!

24Кым-даа ийи дээргиге хары угда бараан бооп шыдавас: чок-ла болза бирээзин көрбес, а өскезинге ынак боор азы бирээзинге кызып бараан болгаш, өскезин тоовас боор. Силер база Бурганга болгаш акша-мөңгүнге хары угда бараан болуп шыдавас силер+.

25Ынчангаш силерге чугаалап тур мен: амыдыраар дизе – чүнү ижер-чиирил деп; мага-бодуңарга – чүнү кедерил деп сагыш човаваңар+. Амыдырал чүгле аъш-чемден хамаарышпас, а мага-боттуң чаагай чоруу чүгле хептен хамаарышпас. 26Дээрниң куштарын көрүңер даан: олар тараа тарывас, дүжүдүн ажаавас, аңмаарже шыгжавас-тыр, ындыг-даа болза, Дээрде Адаңар оларны ашкарып-чемгерип турар-дыр. А силер куштардан оранчок үнелиг болгай силер!+
27Силерниң араңардан кайыңар ол бүгү дээш сагыш човааш, назынын оода-ла бир шак хире узадып шыдааныл?[*]
28Хеп-даа дээш чүге сагыш човаар силер? Шөлде лилия чечектерниң канчаар өзерин көрүңер даан: ажылдавас, аргыттынмас болгайлар. 29Ынчалза-даа Соломон хаан безин бодунуң бүгү өндүр-чаагайы-биле+ ол чечектерниң оода кайы-бирээзи дег кеттинип көрбээнин силерге чугаалап тур мен. 30Шөлде бөгүн бар, а даарта суугуже киир октаптар оът-сигенни безин Бурган ынчалдыр хепкерер болганда, силерни кайы хире хепкерер деп бодаар силер, биче бүзүрелдиглер+!

31Ынчангаш сагыш човаваңар база: „Чүнү чиир бис?“, „Чүнү ижер бис?“ азы „Чүнү кедер бис?“ – деп туруп бербеңер. 32Өске чоннар улузу ол бүгү дээш хөлзеп чоруур. А Дээрде Адаңар силерге ол бүгү херек дээрзин билир. 33Чүнү-даа мурнай Бурганның Чагыргазынга башкартырын кызыңар, Бурганның чөптүг-шынныг деп санаан чүвезинче чүткүңер. А Ол силерге арткан бүгү чүвени бээр+. 34Ынчангаш даартагы хүн дээш сагыш човаваңар. Даартагы хүн боду дээш боду сагыш човаар: хүн бүрүзүнде бодунуң ажаанзыралы баш ажыг боор».

7

Өскелерни шиитпеңер

(Лк. 6:37-38, 41-42)

7^1«Кымны-даа шиитпеңер+, Бурган ынчан силерни база шиитпес. 2Чүге дээрге өскелерни канчаар шиидер-дир силер, Бурган силерни база ынчаар шиидер, а кандыг хемчээл-биле хемчээп бээр силер, Бурган силерге база ынчаар хемчээп бээр+. 3Бодуңнуң карааңда чудукту эскербейн чыткаш, эжиңниң караанда чартыны чүге эскерип каар сен? 4Бодуңнуң карааңда чудук бар хиреңде, эжиңге канчап: „Карааңда чартыны ап кааптайн“ – дээр сен? 5Ийи арынныың ол-дур! Баштай бодуңнуң карааңда чудукту уштуп каавыт, эжиңниң караандан чартыны канчаар уштурун ынчан көрүп каар сен.

6Ыттарга ыдыктыг чүүлдер каап бербеңер+, хаваннар мурнунга ак шуру эртине чашпаңар. Оон башка ыттар эглип келгеш, силерже халдап кээр, а хаваннар эртинеңерни таптай базып кааптар».

Дилениңер, дилеңер, эжикти соктаңар

(Лк. 11:9-13)

7«Дилениңер, Бурган силерге бээр; дилеңер, тып аар силер; эжикти соктаңар, Бурган силерге ажыдып бээр. 8Диленген кижи бүрүзү алыр, дилээн кижи бүрүзү тып алыр, соктаан кижи бүрүзүнге ажыдып бээр+.

9Оглу хлеб айтырарга, силерниң араңардан кым олче даш сунарыл? 10А балык айтырарга, кым чылан сунуп чыдарыл? 11Бузуттуг-бак-даа тургаш+, ажы-төлүңерге буянныг белек берип билир болзуңарза, дээрде Адаңар Оон диленген улуска кайы хире эки чүүлдерни бербес деп!

12Ынчангаш силерге улус кандыг хамаарылгалыг боорун күзээр-дир силер, боттарыңар база улуска шак ындыг хамаарылгалыг болуңар+. Моисейниң хоойлузунуң база медээчилерниң өөредииниң алыс утказы мында болдур ийин+».

Тар эжик

(Лк. 13:24)

13«Тар эжик дамчыштыр кириңер, чүге дээрге өлүм эжии алгыг, а ынаар чедире бээр орук делгем, хөй улус ол орук-биле бар чыдар. 14Ынчалза-даа мөңге амыдыралдың эжии тар, а ынаар чедире бээр орук+ кызаа, ону тып чедип кээр улус эвээш».

Улусту кылган ажылының үре-түңнелинден билип аар

(Лк. 6:43-44; 13:25-27)

15«Меге медээчилерден кичээниңер+. Олар силерже хой кежи эштип алган чедип кээр, а херек кырында араатан бөрүлер боор+. 16Оларны кылган ажылының үре-түңнелинден танып аар силер+. Харагандан виноград чимизи азы тенниг оотпактан фига чимизи чыыр ийикпе? 17Шак ынчаар эки ыяш чаагай чимис бээр, а багай ыяш багай чимис бээр+. 18Эки ыяш багай чимис берип шыдавас, а багай ыяш эки чимис берип шыдавас. 19Эки чимис бербестээн ыяштарны кескеш, отче киир октаптар+. 20Ынчангаш ындыг улусту кылган ажылының үре-түңнелинден танып аар силер.

21Мени: „Дээрги! Дээрги!“ – деп турар кижи болган-на Дээрниң Чагыргазынче кирип шыдавас+, а чүгле Мээң Дээрде Адамның күзел-соруун күүседип чоруур кижи кирер. 22Шииткел хүнүнде Меңээ хөй улус: „Дээрги! Дээрги!+ Силерниң адыңардан суртаалдавайн келдивис бе? Силерниң адыңар-биле буктарны үндүр сывыртавайн турдувус бе?+. Силерниң адыңар-биле дыка хөй кайгамчык чүүлдерни кылбадывыс бе?“ – дижи бээр. 23Мен ынчан оларга үзе сөглээр мен: „Мен силерни кажан-даа билбес чордум. Бачыт үүлгедикчилери, Менден ыраңар!“»+

Ийи аңгы бажың таваа

(Лк. 6:47-49)

24«Ынчангаш Мээң бо сөстеримни дыңнап турар база херек кырында сагып чоруур кижи бүрүзү бодунуң бажыңын даш кырынга тудуп алган угаанныг кижиге дөмей. 25Чаъс кудуп, хемнер дажып, хат-шуурган киткээш, бажыңны хөме тавараан. А ол бузулбаан, чүге дээрге ооң таваан дашта салган-дыр. 26Ынчаарга Мээң сөстеримни дыңнап турар, ынчалза-даа херек кырында сагывас кижи бүрүзү бодунуң бажыңын элезин кырынга туткан сээдең кижиге дөмей. 27Чаъс кудуп, хемнер дажып, хат-шуурган киткээш, бажыңны хөме тавараан+. А бажың коргунчуг дааш-биле буступ кээп дүшкен».

28Иисус ол чугаазын доозуптарга, чыылган чон Ооң берген өөредиин кайгап ханмаан. 29Чүге дээрге Ол улусту ном-хоойлу тайылбырлакчызы ышкаш эвес, а эрге-чагырга ээлээн кижи ышкаш өөредип турган+.

8

Кежи аарыг кижини экирткени

(Мк. 1:40-45; Лк. 5:12-16)

8^1Иисус дагдан бадып кээрге, эңдерик хөй чон Ону эдерип чорупкан. 2Аңаа кежи аарыг кижи чедип келгеш+, Ооң мурнунга дис кырынга олура дүшкеш: «Дээрги! Күзээр-ле болзуңарза+, мени арыглап каап шыдаар силер» – дээн.

3Иисус холун сунуп, ол кижиге дээскеш, мынча дээн: «Күзеп тур мен, арыгланы бер!» Кеш аарыы дораан-на ол кижиден сойлу берген. 4Иисус ынчан аңаа мынча дээн: «Дыңна, бо дугайында кымга-даа чугаалава+. Бурганның бараалгакчызынга барып көстүп каг. Ооң соонда Моисейниң хоойлузунда айытканын ёзугаар Бурганга өргүлден кыл+. Сен ол өргүлүң-биле экирээниңни улуска херечилеп көргүскен боор сен».

Рим чүс шериг баштыңының чалчазын экирткени

(Лк. 7:1-10)

5Иисус Капернаумга чедип кээрге, чүс шериг баштыңы Аңаа чоокшулап келгеш, дуза дилээн. 6Ол мынча дээн: «Дээрги, мээң бир чалчам бажыңымда чартыктааш, аажок хинчектенип чыдыр».

7Иисус аңаа: «Мен ам баргаш, ону экиртип каар мен» – деп харыылаан.

8Чүс шериг баштыңы мынча дээн: «Дээрги, бажыңымның эргинин Силерге артадырынга төлеп чок кижи-дир мен. Чүгле дужаап көрүңер: мээң чалчам ынчан экирий бээр+. 9Мен бодум чагырга адаанда кижи-дир мен, бодумнуң чагырган шериглерим база бар. Оларның бирээзинге „Бар“ дээримге, бар чыдар; өскезинге „Бээр кел“ дээримге, чедип кээр; чалчамга „Мону кыл“ дээримге, кылып каар болгай».

10Иисус ындыг чугаа дыңнааш, кайгай берип, Ону эдерип чораан улуска мынча дээн: «Израиль чондан кымда-даа мындыг улуг бүзүрел барын көрбээнимни чугаалавас аргам чок-тур!+
11Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: чөөн база барыын чүкте чурттардан келген хөй улус Дээрниң Чагыргазынга Авраам, Исаак болгаш Иаков олар-биле кады дойлаар олуттарны ээлептер+. 12А Дээрниң Чагыргазын салгаар ужурлуг турган улус дүмбей караңгыже үндүр сывыртадып аар. Аңаа чүгле ыы-сыы болгаш диштер кыжыраажы дыңналыр+».

13Иисус оон чүс шериг баштыңынга: «Чана бер. Бүгү чүве сээң бүзүрелиң ёзугаар болур» – дээн+. Чүс шериг баштыңының чалчазы ол дораан экирий берген+.

Иисустуң хөй улусту экирткени

(Мк. 1:29-34; Лк. 4:38-41)

14Иисус Пётрнуң бажыңынга келгеш, ооң кат-иези+ халыын аарыгдан изип-хып чыдарын көрүп каан. 15Ол чыткан херээженниң холунга дээптерге+, эъдиниң изии дораан чавырлы берген. Экирээн кижи туруп келгеш, Иисуска бараан болуп эгелээн.

16Кежээ дүшкенде, Аңаа хөй букшуураан улус эккелгеннер. Ол Бодунуң сөзү-биле буктарны үндүр сывыртааш, хамык аарыг улусту экиртип каан. 17Исайя медээчини дамчыштыр: «Ол бистиң човалаңывысты Боду чүктеп, бистиң аарыгларывысты ап алды»+ – деп медеглеттинген сөстер ынчаар боттанганы ол.

Иисусту эдерери берге

(Лк. 9:57-62)

18Ону долгандыр турар мөөң чонну көрүп кааш, Иисус өөреникчилеринге хөлдүң ол чарыынче эжиндирип кеже бээрин дужааган+. 19Аңаа бир ном-хоойлу тайылбырлакчызы чедип келгеш: «Башкы, кайнаар-даа баар болзуңарза, Силерни эдерер мен» – дээн.

20Иисус: «Дилгилер үңгүрлүг болур, дээрниң куштары уялыг болур, а Кижи амытан Оглунга кум кыннып аар чер безин тывылбас-тыр» – деп харыылаан.

21Ооң өске өөреникчизи Аңаа: «Дээрги! Баштай ачамны барып хөөржүдүп каарын чөпшээреңер» – дээн.

22А Иисус аңаа мынча деп харыылаан: «Мени эдер! Өлүглер боттарының өлүг кижилерин хөөржүдүп тургай аан».

Иисустуң шуурганны томаартканы

(Мк. 4:35-41; Лк. 8:22-25)

23Иисус хемеже олуруптарга, өөреникчилери Ону эдерип олурупкан. 24Хенертен хөлге күштүг шуурган эгелеп, чалгыглар хемени хөме шаап эгелээн. А Иисус удуп чыткан. 25Өөреникчилери Ооң чанынга келгеш, Ону оттурупкаш: «Дээрги! Бисти камгалаңар, дүжүп өлдүвүс-ле!» – деп алгыржы бергеннер. 26Иисус оларга мынча дээн: «Биче бүзүрелдиглер+, чүге ындыг кортук силер?» Ол оон туруп келгеш, хат биле сугну томаарыыр кылдыр чагырарга, шуут-ла ыржым-шыпшың апарган+. 27Улус кайгаанындан аайын тыппайн турган: «Хат биле суг безин Аңаа чагыртып турар, бо чүү адам Кижил?»

Букшуураан ийи кижини экирткени

(Мк. 5:1-20; Лк. 8:26-39)

28Иисус хөлдүң ол чарыында Гадара[*] черинче кежип кээрге, чевег-куйлардан Аңаа уткуй букшуураан ийи кижи үнүп келген. Олар аажок айыылдыг боорга, кым-даа ол оруктап чоруурундан сестир турган. 29«Бурганның Оглу, Силерге бистен чүү херегил? – деп, олар алгыржып үнген+. – Силер бисти доктааткан хуусаа бетинде хинчектээр дээш бээр келдиңер бе?»

30Олардан ыракта бир кодан хаван одарлап чораан. 31Буктар Иисустан дилеп, ээрежип эгелээннер: «Бисти бо улустан үндүр сывырар болзуңарза, кодан хаванче чорудуп көрүңер!»

32Иисус оларга: «Барыңар!» – дээн. Буктар улустан үнгеш, хаваннарже кире бергеннер. Ол дораан кодан хаван чүмү-биле кадыр элден хөлче шурай бергеш, дүжүп өлүп калган. 33Хаван кадарчылары дезип ыңай болган. Олар хоорайга баргаш, болган бүгү чүүлдү, букшуурааннар-биле чүү болганын база, чугаалап четкеннер. 34Хоорайжылар ынчан дөгерези Иисуска уткуй үнүп келгеннер. Ону көрүп кааш, оларның чурттаан черинден чоруй баарын Оон дилеп эгелээннер+.

9

Иисустуң чартыктаан кижиниң бачыттарын өршээгени

(Мк. 2:1-12; Лк. 5:17-26)

9^1Иисус хөлдүң ол чарыынче хемелиг эжиндирип кеже бергеш, Бодунуң чурттаан хоорайынче ээп келген+. 2Ынчан элээн каш кижи Аңаа боттарының чартыктаан эжин дөжээниң кырынга+ көдүрүп эккелген. Иисус оларның бүзүрелин көргеш+, чартыктаан кижиге: «Дидим бол, оглум! Бачыттарың өршээттинген-дир+» – дээн.

3Ынчан ном-хоойлу тайылбырлакчыларының чамдыызы иштинде мынча деп бодаан: «Бо кижи Бурганны дорамчылааны ол!»+

4Иисус оларның бодалдарын билир болгаш, мынча дээн: «Силерниң чүректериңерде чүге ындыг бак сагыш барыл? 5Чүү беленил? „Бачыттарың өршээттинген-дир“ – дээри бе азы: „Туруп келгеш, чорувут“ – дээри бе? 6Ынчаарга Кижи амытан Оглу чер кырынга бачыттарны өршээр эргелиг дээрзин билип алыңар...» – Иисус ынчан чартыктаан кижиге мынча дээн: «Туруп келгеш, дөжээңни алгаш, бажыңыңче чорувут». 7Ол кижи туруп келгеш, бажыңынче чорупкан. 8Чыылган чон ону көргеш, коргуп-сүртеп, ындыг эрге-чагырганы кижи амытанга хайырлаан Бурганны алдаржыдып турган.

Иисустуң Матфей Левийни кый дээни

(Мк. 2:13-17; Лк. 5:27-32)

9Иисус ол черден ыңай чорупкаш, Матфей дээр кижини көрүп каан. Ол кижи үндүрүг хавырар черинге бодунуң ажылын кылып олурган. Иисус аңаа: «Мени эдерип чорувут» – деп чугаалаан. Матфей туруп келгеш, Ону эдерип чорупкан.

10Ооң соонда Иисус бир-ле катап Матфейниң бажыңынга чемненип олурда, аңаа хөй үндүрүг хавырыкчылары база өске-даа бачыттыг кижилер чыглып келген. Олар Иисус болгаш Ооң өөреникчилери-биле кады чемненгеннер. 11Фарисейлер ону көргеш, Иисустуң өөреникчилеринден: «Силерниң Башкыңар чүге үндүрүг хавырыкчылары-биле база бачыттыг улус-биле кады чемненип олурарыл?» – деп айтырганнар+.

12Ону дыңнап кааш, Иисус мынча дээн: «Эмчи кадык эвес, а аарыг улуска херек болгай. 13Баргаш: „Өргүлдү эвес, энерелдиг бооруңарны күзеп тур мен“+ – дээн сөстерниң утказын билип алыңар. Мен бо делегейге „Актыг, бачыт чок бис“ дээр улусту эвес+, а бачыттыг улусту кый дээр дээш келген мен!+»

Шээрленириниң дугайында

(Мк. 2:18-22; Лк. 5:33-39)

14Ооң соонда Иисуска Иоанның өөреникчилери+ келгеш: «Чүге бис база фарисейлер үргүлчү шээрленир улус бис+, а Силерниң өөреникчилериңер чүге шуут ынчанмазыл?» – деп айтырыг салганнар. 15Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Күдээ оол олар-биле кады турар шагда, куда доюнга ооң эштери оолдар кудараар деп бе?+ Ынчалза-даа күдээ оолду олардан чарып аппаар хүннер чедип кээр+, чогум-на ынчан олар шээрлени бээр.

16Кым-даа эрги хепке чаа пөстен чамашкы салбас, ынчаар болза, чамашкы эрги пөстү чыырылдыр тыртыптар, а ойбак оон-даа улуг апаар. 17Кым-даа чаа дүшкен араганы эрги көгээржикче кутпас. Ынчаар болза, чаа арага көгээржикти деже тептер, ынчан арага-даа төктүп каар, көгээржик-даа сандан үнер. Чаа араганы чаа көгээржикче кудар херек, ынчан арага-даа, көгээржик-даа бүдүн-бүрүн артар».

Дарганың уруун диргискени болгаш аарыг херээженни экирткени

(Мк. 5:21-43; Лк. 8:40-56)

18Иисус олар-биле чугаалажып турда, Аңаа бир дарга кижи чедип келгеш, дис кырынга олуруп, мөгейгеш: «Мээң уруум өлүрүнүң кырында тур, ынчалза-даа Силер чедип келгеш, холуңарны аңаа дегзип көрүңер – ол дириг артар» – дээн. 19Иисус өөреникчилери-биле кады ону эдерип чорупкан.

20Хенертен он ийи чыл дургузунда ханы төктүп аараан херээжен кижи Иисустуң артындан чедип келгеш, Ооң хевиниң ужунга дээй каапкан+. 21Ол иштинде: «Ооң оода-ла хевинге дээпсимзе, экирий бээр боор мен» – деп бодаан+. 22Иисус эргилгеш, ону көрүп кааш: «Кызым, дидим бол! Бүзүрелиң сени экиртип-камгалап кагды»+ – дээн. Шак ол өйден бээр демги херээжен кадык апарган.

23Иисус дарганың бажыңынче кирип келгеш, шоор ойнакчыларын[*] база аймап-хөлзээн чонну көрүп каан. 24Ол: «Үнүп чоруңар! Бо уруг өлбээн, а удуп чыдар кижи ышкажыл+» – дээн. Ынчаарга улус Ону кочулап эгелээн.

25Хамык улусту албадап үндүрүптерге+, Иисус уругнуң өрээлинче киргеш, ооң холундан тудуп аарга+, ол туруп келген. 26Болган чүүл дугайында дамчыыр чугаа ук черни бир кылдыр тарай берген.

Иисустуң ийи согур кижини база үнү чок кижини экирткени

27Иисус оортан чоруптарга, ийи согур кижи Ону эдерип: «Давидтиң Оглу+, бисти кээргеп көрүңер!» – деп кыйгырып чораан+.

28Иисус бажыңче кире бээрге, согурлар Аңаа чоокшулап келген. Ол: «Силерге Мээң дузалап шыдаарымга бүзүреп тур силер бе?» – деп айтырган.

Согурлар: «Ийе, Дээрги!» – деп харыылааннар.

29Иисус ынчан оларның карактарынга деггеш: «Бүзүрелиңер аайы-биле ынчалдыр болгай аан» – дээн+. 30Ол-ла дораан оларның карактары көре берген. А Иисус оларга: «Кым-даа Мени кымыл дээрзин билбес болзун» – деп аажок шыңгыы чагып каан+. 31Ынчалза-даа ол ийи кижи чоруй баргаш, Ооң дугайында чугааны чоок-кавыга тарадыпкан+.

32Олар оон чаа-ла чоруп турда, кезек улус Иисуска букшуураан, үнү чок кижи эккелген. 33Букту үндүр сывырыптары билек, үнү чок кижи чугааланып эгелээн. Улус кайгап-харап: «Израильге ындыг чүвени улус кажан-даа көрбээн!» – дижип турган. 34А фарисейлер: «Иисус буктарны оларның ноянының күжү-биле үндүр сывырып турар-дыр» – деп турганнар+.

Кадарчы чок хойлар

35Иисус бүгү хоорайларны, суурларны эргий кезип, синагогаларга улусту өөредип, Дээрниң Чагыргазының дугайында Буянныг Медээни суртаалдап база кандыг-даа аарыг-аржыктан экиртип чораан.

36Чыылган мөөң чонну көргеш, Иисус улусту кээргей берген+, чүге дээрге олар, кадарчызы чок хойлар дег+, канчаар-даа харык чок база могап-турупкан болганнар. 37Ол өөреникчилеринге мынча дээн: «Ажаар дүжүт хөй, а ажылдаар улус эвээш-тир. 38Ынчангаш дүжүт ажаалдазының Ээзинден дилеңер: Ол шөлдерже ажылдаар улустан ам-даа чорутсун+».

10

Иисустуң он ийи элчинни шилип алганы

(Мк. 3:13-19; 6:7-13; Лк. 6:12-16; 9:1-6; 10:1-12)

10^1Иисус Бодунуң эң чоок он ийи өөреникчизин чыып алгаш, оларга буктарны үндүр сывырар база кандыг-даа аарыг-аржыктан экиртир эрге-күштү берген. 2Он ийи элчинниң аттары бо-дур: оларның баштайгызы боор Пётр деп адаткан Симон биле ооң дуңмазы Андрей, Зеведейниң оглу Иаков биле ооң дуңмазы Иоанн, 3Филипп биле Варфоломей, Фома биле үндүрүг хавырыкчызы Матфей, Алфейниң оглу Иаков биле Фаддей[*], 4Симон Кананит[*] биле сөөлүнде барып Христосту садыпкан Иуда Искариот.

5Иисус он ийи элчинин чорудуп тура, мындыг айтыышкын берген: «Өске чоннар улузунче-даа, Самарияның хоорайларынче-даа барбаңар. 6Хамыктың мурнунда израиль чоннуң азып читкен хойлар дег улузунче+ барыңар. 7Баргаш: „Дээрниң Чагыргазы чоокшулап келген-дир!“ – деп суртаалдаңар+. 8Аарыг улусту экиртиңер, өлүглерни катап диргизиңер, кеш аарыглыг улусту арыглаңар+, буктарны үндүр сывыртаңар. Халаска алган силер – халаска бериңер+. 9Орукче үнерде, бодуңарга алдын, мөңгүн, чес чоостар албаңар. 10Орукче үнерде, диленир хап-сава-даа, солуттунар хеп-даа, кедер идик-даа, даянгыыш-даа албаңар, чүге дээрге ажылдаан кижи амыдыраар аъш-чеминге төлептиг боор+.

11Кандыг-бир хоорайга азы суурга чедип келгеш, ында төлептиг кым барын билип алгаш, чоргужеге чедир ооң бажыңынга туруңар. 12Ол бажыңче кирип келгеш, ээлерин мендилеңер[*]. 13Олар силерниң мендиңерге төлептиг болза, күзээн амыр-тайбыңыңар орта артып калзын, а төлептиг эвес болза, аңаа күзээн амыр-тайбыңыңар чогуп бүтпезин. 14А кандыг-бир кижи силерни хүлээп албас база сөзүңерни дыңнавас болза, ол бажыңдан азы хоорайдан чоруп тура, будуңарда довуракты-даа кактап кааптыңар+. 15Силерге алыс шынны чугаалап тур мен: ол хоорайга көөрде, Содом биле Гоморрага безин+ шииткел хүнүнде өршээл улуг боор».

Истеп-сүрүүшкүннер дугайында сагындырыг

(Мк. 13:9-13; Лк. 12:2-12; 21:12-17)

16«Дыңнаңар, Мен силерни кокайлар аразынче хураганнарны дег чорудуп тур мен+. Ынчангаш чыланнар дег кажар+, көге-бугалар дег кем чок болуңар. 17Улустан кичээниңер. Олар силерни шиидери-биле дээди Чөвүлелдерге хүлээдип, синагогаларга эриидей бээр. 18Мен дээш силерни чагырыкчылар болгаш хааннар мурнунга эккеп тургузуптар+, ынчан оларга база өске чоннар улузунга Мээң дугайымда херечилээр силер+. 19Олар силерни эккээрге, чүнү база канчаар чугаалаарыл деп сагыш човаваңар. Чүнү чугаалаарыңар силерге ол шакта илерей бээр. 20Чүге дээрге силер эвес, а Адаңарның Сүлдези силерни дамчыштыр чугаалай бээр+.

21Акызы дуңмазын, ачазы ажы-төлүн өлүрери-биле бериптер. Ажы-төлү база ада-иезинге удур тура халааш, оларны өлүрери-биле бериптер+. 22Хамык улус Мен дээш силерни көрбестей бээр+. Ынчалза-даа эчизинге чедир шыдашкан кижи камгалалды алыр+. 23Силерни бир хоорайга истеп-сүре берзе, өскезинче дезиптиңер+. Силерге алыс шынны чугаалап тур мен: Израильдиң хамык хоорайларын эргий кезип четтикпээниңерде-ле, Кижи амытан Оглу чедип кээр.

24Өөреникчи башкызындан бедивес, а чалча дээргизинден бедивес+. 25Өөреникчи башкызынга деңнешсе, сеткили ханар, а чалча дээргизинге деңнешсе, сеткили ханар. Бажың ээзин Веелзевул+ деп адаар болза, ооң өг-бүлезиниң улузун оон-даа дора кылдыр адавас бе?

26Ынчангаш олардан кортпаңар. Көстү бербес хире чажыт чүү-даа чок база илерей бербес хире бүдүү чүү-даа чок+. 27Мээң силерге караңгыда чугаалаан чүвемни хүннүң чырыында чугаалаңар, силерниң кулааңарга сымыранган чүвемни шупту улуска дыңналдыр медеглеңер. 28Кижилерден кортпаңар: олар мага-ботту өлүрзе-даа, сеткилиңерни өлүрүп шыдавас+. Сеткилиңерни-даа, мага-бодуңарны-даа тамыже киир октааш, узуткап шыдаар Бургандан коргуңар.

29Ийи бора-хөкпешти бир чес чоос-биле садып албас ийикпе? Ындыг-даа болза, Адаңарның күзел-соруу чокта, оларның чаңгызы-даа черже кээп дүшпес. 30А силерниң бажыңар дүгүн безин санап каан болдур ийин! 31Ынчангаш кортпаңар: силер эңдерик хөй бора-хөкпештен үнелиг силер!+

32Мени улус мурнунга ажыы-биле хүлээп көөр кижи+ бүрүзүн Мен база Дээрде Адамның мурнунга хүлээп көөр мен. 33А Менден улус мурнунга ойталаар кижиден Мен база Дээрде Адамның мурнунга ойталаар мен+».

Христоска бүрүн шынчы болуңар

(Лк. 12:51-53; 14:26-27)

34«Мени бо делегейже амыр-тайбың эккээр дээш келген деп бодаваңар. Амыр-тайбың эвес, а аңгылажыг хылыжы эккээр дээш келген мен+. 35Мен оглун ачазындан, уруун авазындан, кеннин кунчуундан аңгылаар дээш келген мен. 36Кижиге өг-бүлезиниң улузундан өжээнниг дайзыннар турбас апаар+.

37Ава-ачазынга Менден артык ынак кижи Меңээ таарышпас. Оглу-кызынга Менден артык ынак кижи Меңээ таарышпас. 38Бодунуң шаажылал ыяжын чүктевес база Мени эдерип чорбас кижи Меңээ таарышпас+. 39Бодунуң амы-тынын камгалап алыксаан кижи амы-тынын ышкынып алыр. Ынчаарга амы-тынын Мен дээш ышкынар кижи амы-тынын тып алыр+.

40Силерни хүлээп аар кижи Мени хүлээп ап турары ол, а Мени хүлээп аар кижи Мени айбылап чоруткан Адамны хүлээп ап турары ол+. 41Бурганның медээчизин, медээчи-дир сен дээш, хүлээп аар кижи медээчи кижинии дег шаңнал алыр+. А чөптүг-шынныг кижини, чөптүг-шынныг-дыр сен дээш, хүлээп аар кижи ооң алыры дег шаңнал алыр. 42Бо ынай, кошкак улустуң бирээзинге, Мээң өөреникчим болганы дээш, аяк ишти-даа соок суг кудуп бээр кижи бар болза, ол бодунуң шаңналын канчап-даа чидирбес дээрзин силерге чугаалап тур мен»+.

11

Иоанн Медеглекчиниң дугайында

(Лк. 7:18-35)

11^1Бодунуң он ийи өөреникчизинге суртаалдап дооскаш, Иисус Галилеяның хоорайларынга улусту өөредири-биле база суртаалдаары-биле улаштыр чорупкан.

2-3Кара-бажыңга чыткан Иоанн+ Христостуң кандыг ажыл-үүле кылып турарын дыңнааш, Олче бодунуң өөреникчилерин[*]: «Чедип кээр ужурлуг Кижи Силер силер бе азы өскезин манаар бис бе?»+ – деп айтырары-биле чорудупкан.

4Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Көрүп база дыңнап турар чүвеңерни Иоаннга дамчыдып чедиңер: 5согурлар каракталып, аскактар кылаштап, кеш аарыглыглар арыгланып, дүлейлер дыңнап, өлгеннер катап дирлип, ядыыларга Буянныг Медээни дыңнадып турарын чугаалаар силер+. 6Меңээ бүзүрелин чидирбес кижи амыр-чыргалдыг боор»+.

7Иоанның өөреникчилери чоруй баарга, Иисус чонга ооң дугайында чугаалап эгелээн: «Ээн кургаг ховуже чүнү көөр дээш барып чордуңар?+ Хатка чайгаткан кулузунну бе? 8Ындыг эвес болза, чүнү көрүп чордуңар? Каас-коя хептиг кижини бе? Ынчалза-даа каас-коя хептиг улус хааннар ордуларынга чурттаар болгай. 9Чүнү көөр бис деп бодадыңар? Бурганның медээчизин бе?+ Ийе, медээчини. Харын силерге чугаалап тур мен: ол – медээчиден-даа артык кижи-дир. 10Бижилгеде ол дугайында Бурганның: „Көр даан, Мээң төлээм Сээң мурнуңда орукту белеткеп берзин дээш, ону Сени мурнай чорудуп тур мен“+ – дээн кижизи ол-дур. 11Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: чер кырынга чурттап чораан бүгү улустуң аразында Иоанн Медеглекчиден артык бедик кижи чок+. Ынчалза-даа Дээрниң Чагыргазында эң чөгенчиг кижи оон улуг боор. 12Иоанн Медеглекчиниң суртаалдап эгелээн хүннеринден эгелээш, амдыгаа чедир Дээрниң Чагыргазынга удур халдаашкын чоруп келген база хөй улус Чагырганы күш-биле эжелеп алыксап турар+.

13Бурганның хамык медээчилери болгаш ыдыктыг хоойлу Иоанның кээр мурнунда ол бүгүнүң дугайында өттүр билип медеглеп турганнар[*]. 14А хүлээп аар деп бодаар болзуңарза, Иоанн дээрге чедип кээр ужурлуг Илия ол-дур+. 15Дыңнаар кулаа бар кижи дыңназын!+

16Бо салгалдың улузун Мен кымның-биле деңнээйн? Олар базаар шөлүнге олуруп алгаш, бир чамдыызы өскелеринге мынча деп алгырышкан бичии уруглар олчаан-дырлар:

17„Бис силерге лимбилеп бердивис,
а силер самнавадыңар.

Бис силерге кажыыдал ыры ырлап бердивис,
а силер ыглашпадыңар“.

18Иоанн чедип келгеш, аъш-чем чивес, арага ишпес боорга+, олар: „Букшуураан“ – дижир-дир. 19Кижи амытан Оглу чедип келгеш, чемненир, ижер боорга+, олар: „Көрүңер, чазый, арагачы хей-дир, үндүрүг хавырыкчылары болгаш бачытка борашканнарның өңнүү-дүр“ – дижир-дир+. А мерген угаан бодунуң ажыл-херээ-биле шынзыттынар».

Галилеяның бүзүревээн хоорайларынга кеземче

(Лк. 10:13-15)

20Оларның аразынга дыка хөй кайгамчык чүүлдерни кылырга-даа, бачыттар үүлгедиринден ойталаваан хоорайларның чурттакчыларын Иисус ынчан буруудадып эгелээн:

21«Хоразин, ат болур сен! Вифсаида, ат болур сен!+ Силерге көргүскеним дег кайгамчык чүүлдер Тир, Сидон хоорайларга+ болгулаан болза, олар шагда-ла бачыттарын миннип, качыгдалдың самдар хевин кедип, баштарын хүл-биле бызаарлар ийик. 22Ынчангаш шииткел хүнү кээрге, силерге көөрде, Тир биле Сидонга+ безин өршээл улуг боорун чугаалап тур мен. 23Капернаум, сен база-ла дээрге чедир көдүрлүрүн кордадың бе? Чок, тамыже дүңдерлип дүжер сен!+ Чүге дээрге сеңээ көргүскеним дег кайгамчык чүүлдерни Содомга база кылган болза, ол хоорай бөгүнге чедир турар ийик. 24Ынчангаш шииткел хүнү кээрге, сеңээ көөрде, Содомга безин өршээл улуг боорун силерге чугаалап тур мен!+»

Адазы болгаш Оглу

(Лк. 10:21-22)

25Иисус ол өйде мынча дээн: «Ачай, дээр биле черниң Дээргизи! Бо чүүлдерни мерген угаанныглар болгаш эртем-билиглиглерден чажыргаш+, чаштарга көргүскениң дээш, Сени алдаржыдып тур мен! 26Ийе, Ачай, Сээң күзел-сорууң ындыг болган.

27Бүгү чүүлдү Адам Меңээ хүлээдип берген+. Адазындан аңгы кым-даа Оглун билбес, Оглу болгаш Оглунуң ону айтып бээрин күзээн улузундан өске кым-даа Адазын база билбес»+.

Могап турупканнарның тамчык-дыжы

28«Могап турупкан, аар чүък чүктээн улус дөгере Меңээ келиңер!+ Мен силерге тамчык-дышты хайырлаар мен. 29Мээң чагыгларымны бодуңарга хомут дег кеткеш+, Менден өөренип алыңар, Мен биче сеткилдиг болгаш чөпшүл чүректиг мен+, ынчангаш чуртталгаңарны тамчык-дыш бүргей бээр+. 30Чүге дээрге Мээң чагыгларым хомуду чиик база Мээң чүдүртүр чүъгүм аар эвес+».

12

Амыр-дыш хүнү дугайында айтырыг

(Мк. 2:23-28; Лк. 6:1-5)

12^1Ол үеде, амыр-дыш хүнүнде, Иисус тарып каан шөлдү таварты бар чыткан. Ооң өөреникчилери аштааш, сыпта тараа баштарын үзе соккаш, ууштап чий бергеннер+. 2Фарисейлер ону көргеш, Аңаа мынча дээннер: «Көрүңер! Силерниң өөреникчилериңер амыр-дыш хүнүнде ыдыктыг хоойлунуң хораан чүвезин кылып турлар»+.

3Иисус ынчан олардан айтырган: «Боду-даа, кады чораан өөрү-даа аштай бээрге, Давид хаанның чүнү кылганын номчуваан силер бе?+
4Ол Бурганның өргээзинче киргеш, ооң боду-даа, кады чораан улузу-даа чип болбас, а чүгле Бурганның бараалгакчылары чиир ужурлуг ыдыктаан хлебти+ чипкен болгай. 5Амыр-дыш хүнүнде Бурганның бараалгакчылары Бурганның өргээзинге ажылдап, оозу-биле ол хүннү сагывайн турарын, ынчалза-даа буруулуг диртпезин Моисейниң хоойлузундан номчуваан силер бе?+
6А мында Бурганның өргээзинден-даа артык чугула Кижи барын чугаалап тур мен+. 7Бижилгеде: „Өргүлдү эвес, энерелдиг бооруңарны күзеп тур мен“+ – дээн сөстерниң утказын билген болзуңарза, буруу чок улусту буруу шаппас ийик силер. 8Ийе, Кижи амытан Оглу – амыр-дыш хүнүнүң-даа Дээргизи-дир!»

Када берген холдуг кижини экирткени

(Мк. 3:1-6; Лк. 6:6-11)

9Ол черден чорупкаш, Иисус демги фарисейлерниң синагогазынга кирип келген. 10Аңаа када берген холдуг кижи турган. Фарисейлер Иисустан: «Амыр-дыш хүнүнде улус экиртирин ыдыктыг хоойлу чөпшээрээр бе?» – деп айтырганнар. (Херек кырында олар Ону буруудадыр эвин бодап турганнар.)+

11Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Силерниң кайы-бирээңер хойлуг турган, а оозу амыр-дыш хүнүнде оңгарже кире берген дижик. Ол баргаш, хоюн ушта тыртып албас чүве бе? 12А кижи хойдан оранчок үнелиг!+ Ындыг болганда, амыр-дыш хүнүнде буян кылырын чөпшээрээн-дир».

13Иисус оон када берген холдуг кижиге: «Холуң бээр сун» – дээн. Ол холун сунуп бээрге, оозу ол дораан, өскези дег, кадык апарган+. 14А фарисейлер үнгеш, Иисусту канчап чок кылырын сүмележи бергеннер.

Бурганның шилип алган Чалчазы

15Иисус ону билип кааш, оортан чоруй барган. Эңдерик хөй чон Ону эдерип чорупкан, а Ол хамык улусту экиртип каан. 16Ынчалза-даа Иисус экирээннерге Ооң дугайында улуска чугаалаарын хоруп каан+. 17Бурганның Исайя медээчини дамчыштыр мынча дээн сөстери ынчаар боттанган чүве-дир+:

18«Мээң шилип алган Чалчам бо-дур.

Мээң ханы ынак Кижим, Мээң сеткилимге кирер Кижи – Ол-дур.

Мен Ону БодумнуңСүлдем-биле бүргээр мен.

Ол өске чоннар улузунга чөптүг шииткелди медеглээр!

19Ол алгырбас база кырышпас,
улус Ооң үнүн кудумчуларга дыңнавас.

20Чөптүг шииткелди тиилелгеже эккелбээн шаанда,

Ол шала сынган хыыргыышты сыйбас,
имистелген чырыткыны өжүрбес.

21Хамык чоннар Ооң адынга идегээр».

Иисус болгаш Веелзевул

(Мк. 3:20-30; Лк. 11:14-23)

22Ооң соонда Иисуска артында согур, артында үнү чок букшуураан кижи эккелгеннер. Иисус ону экиртип каарга, ол чугааланып база көрүп эгелээн. 23Улус аажок кайгап: «Бо Иисус Давидтиң Оглу+ бооп болур бе?» – деп айтырып турган.

24Фарисейлер ону дыңнааш: «Буктарны Ол чүгле оларның чагырыкчызы Веелзевулдуң күжү-биле үндүр сывырып турар-дыр» – дээннер+.

25Иисус оларның бодалдарын билир болгаш, мынча дээн: «Иштинден аңгыланып эгелээн күрүне бүрүзү үр болбайн буураар, аңгыланчып, кырышкан хоорай азы өг-бүле бүрүзү бүдүн турбас. 26Эрлик боду эрликти үндүр сывырар болза, ол боду бодунга удур месилдешкени ол-дур. Ооң күрүнези бүдүн туруп шыдаар бе? 27Мен Веелзевулдуң күжү-биле буктарны үндүр сывырып турар болзумза, силерниң өөреникчилериңерге[*] буктарны үндүр сывырар күштү кым берип турарыл?+ Ынчангаш өөреникчилериңер боттары силерни шииткей аан. 28Ынчалза-даа Мен буктарны Бурганның Сүлдези-биле үндүр сывырып турар болзумза, Бурганның Чагыргазы силерге ылап-ла келгени ол-дур.

29Мөге-шыырак кижини баштай хүлүп албас болза, кым ооң бажыңынче кирип, эт-хөреңгизин оорлап шыдаарыл? Чүгле хүлүп алгаш, ол ооң бажыңын үптеп шыдаар+.

30Мээң-биле кады эвес кижи Меңээ удур+ база ол ышкаш Мээң-биле кады чыгбас кижи төтчеглеп турар.

31Ынчангаш силерге чугаалап тур мен: улустуң кандыг-даа бачыды база бак сөгленири өршээттинер, ынчалза-даа Ыдыктыг Сүлдени бак сөглээри өршээттинмес+. 32Кижи амытан Оглунга удур сөс сөглээн кижи бар болза, ону өршээп болур, ынчалза-даа Ыдыктыг Сүлдени бак сөглээр кижи ам-даа, кажан-бир шагда-даа өршээл албас.

33Ыяшты эки деп санаар болзуңарза, ооң чимизи база чаагай боор, а ыяшты ирик деп санаар болзуңарза, ооң чимизи база багай боор. Ыяшты чимизинден танып аар+. 34Чылан сыскындылары!+ Бузуттуг-бак хиреңерде+, канчап буянныг чүве чугаалаар силер? Кижиниң чүрээнде чүү бар болдур, ол ооң аксындан үнер болгай+. 35Буянныг кижи буян шыгжаан черинден буянын уштуп кээр, а бузуттуг кижи бузут шыгжаан черинден бузудун уштуп эккээр+. 36Шииткел хүнү кээрге, шупту улус эдипкен хоозун сөзү дээш харыы тударын силерге чугаалап тур мен+. 37Сөзүңнү барымдаалап, сени агартыр азы шиидер»+.

Иона медээчиниң демдээ

(Мк. 8:11-12; Лк. 11:29-32)

38Ынчан чамдык ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер Иисуска: «Башкы, Силерниң биске кандыг-бир кайгамчык демдектен көргүзериңерни күзеп тур бис» – дээннер+.

39Иисус мынча деп харыылаан: «Бузуттуг болгаш бачыттыг салгал! Бадыткал демдээн негезиңерзе-даа, Иона медээчини дамчыштыр бергенинден өске демдек көрбес силер+. 40Ионаның далай амытанының хырнынга үш дүн-хүннү эрттиргени дег+, Кижи амытан Оглу база черниң ханы дүвүнге үш дүн-хүн дургузунда турар. 41Ниневияның чурттакчылары шииткел хүнүнде бо салгалдың улузу-биле кады турупкаш, оларны буруудады бээрлер+, чүге дээрге ниневийжилер Ионаның суртаалын дыңнааш, бачыдын билингеннер-дир+. А ам мында Ионадан-даа артык улуг Кижи бар-дыр!+
42Мурнуу чүктүң кадыны+ Шииткел хүнүнде бо салгалдың улузу-биле кады турупкаш, оларны буруудады бээр, чүге дээрге ол кадын Соломон хаанның мерген угаанныг өөредиин дыңнаар дээш, черниң өске кыдыындан кээп чораан-дыр. А ам мында Соломондан-даа артык улуг Кижи бар-дыр!»

Буктуң ээп кээри

(Лк. 11:24-26)

43«Бук кижиден үне бергенде, амыр-дыш дилеп, суг чок черлерге тояап-тояап, дилээн чүвезин тыппайн баар. 44Ол ынчан мынча дээр: „Каапканым эрги бажыңымче дедир чана берейн“. Оон демги кижиже ээп келгеш, чурттап турган черин аштап-ширбип, эдип-чазап каанын база ооң ээн турарын эскерип каар. 45Бук ынчан чоруткаш, бодундан-даа каржы өске чеди букту эдертип эккелгеш, ол кижиже кирип, аңаа чурттай бээрлер. Ынчан ол кижиниң сөөлгү байдалы мурнунда турганындан-даа дора апаар+. Бо салгалдың бузуттуг улузу-биле база ындыг болур».

Иисустуң ёзулуг өг-бүлези

(Мк. 3:31-35; Лк. 8:19-21)

46Иисус чон-биле чугаалажып турда, Ооң авазы биле дуңмалары+ бажың даштынга чедип келгеннер: олар Ооң-биле чугаалажыр бодаан чүве-дир. 47Бир кижи Аңаа: «Аваңар биле дуңмаларыңар даштын Силер-биле чугаалажыр бодап келген-дир» – дээн.

48А Иисус ол кижиге: «Мээң авам база ха-дуңмам кымнар болур чүвел?» – дээн. 49Оон Бодунуң өөреникчилеринче холу-биле айыткаш, мынча дээн: «Мээң авам база ха-дуңмам бо-дур. 50Дээрде Ачамның күзел-соруун күүседип чоруур кижи бүрүзү Мээң ха-дуңмам база авам боор болгай»+.

13

Тараа чажыкчызының дугайында угаадыглыг чугаа

(Мк. 4:1-9; Лк. 8:4-8)

13^1Ол хүн Иисус бажыңдан үнгеш, хөл эриинге барып олуруп алган. 2Ону эңдерик хөй чон үглеп кээрге, Ол хемеже олуруп аар ужурга таварышкан, а хамык улус эрикке турган. 3-4Иисус угаадыглыг чугаалар дузазы-биле оларга хөй чүве чугаалап берген.

«Тараа чажыкчызы тараа үрезини чажып үнүп келген – деп, Ол эгелеп алган. – Чажыкчы үрезинин чажып турда, ооң чамдыызы орук кыдыынга кээп дүшкен – куштар ужуп келгеш, ол үрезинни соктап чипкен. 5Чамдыызы сай-даштыг, хөрзүнү чуга черже кээп дүшкен. Ол үрезиннер удатпайн өзүп үнүп келген, чүге дээрге хөрзүн кылын эвес болган. 6Ынчалза-даа хүн хүннеп келгеш, өзүмнерни өрттендир шонуптарга, ханы дазыл тыртпаанындан, олар кадып калган. 7Чамдыызы тенниг хонакче кээп дүжерге, ол тенниг хонак сырый өскеш, оларны боой базырыпкан+. 8А бир чамдыызы үнүш-дүжүткүр хөрзүннүг черже кээп дүшкеш, чашканындан чүс, алдан база үжен дакпыр хөй дүжүт берген. 9Дыңнаар кулаа бар кижи дыңназын!»+

Угаадыглыг чугааларның утказы

(Мк. 4:10-12; Лк. 8:9-10)

10Иисустуң өөреникчилери чоокшулап келгеш, Аңаа айтырыг салганнар: «Силер улусту чүге угаадыглыг чугаалар дузазы-биле ойзуп өөредир силер?»

11Иисус мынча деп харыылаан: «Силерге Дээрниң Чагыргазының чажыттарын билип алырын хайырлаан-дыр+, а оларга ону хайырлаваан-дыр. 12Кымда чүве барыл, аңаа оон-даа хөйнү эгээртинмес кылдыр бээр. А кымда чүве чогул, ооң бар чүвезин безин хунаай бээр+. 13Олар көрзе-даа, эскербес, дыңназа-даа, дыңнавас база угаап билбес боорга+, оларга угаадыглыг чугаалар чугаалап турар мен. 14Исайяның дараазында өттүр билген медеглели олар-биле ынчалдыр боттанганы ол-дур:

„Дыңнааш-даа, угаап билбес-тир силер,
көргеш-даа, эскербес-тир силер.
15Бо дээрге чүректери дашталып калган,
кулаан кумнап, караан хаптап алган чон-дур –
оон башка караа-биле көрүп, кулаа-биле дыңнап,
чүрээ-биле угаап билиптер турган ийик;
оон башка олар Менче чедип кээр ийик,
а Мен оларны экиртир ийик мен“+.

16А силерниң карааңар көрүп, кулааңар дыңнап турар – амыр-чыргалдыг-дыр силер+. 17Силерге алыс шынын чугаалап тур мен: Бурганның хөй медээчилери болгаш чөптүг-шынныг улус силерниң көрүп турар чүвеңерни көрүксээн-даа болза, көрбээннер база силерниң дыңнап турар чүвеңерни дыңнаксаан-даа болза, дыңнавааннар»+.

Иисустуң тараа чажыкчызының дугайында угаадыглыг чугааны тайылбырлааны

(Мк. 4:13-20; Лк. 8:11-15)

18«Ынчангаш тараа чажыкчызы дугайында угаадыглыг чугааның тайылбырын дыңнаңар. 19Дээрниң Чагыргазының дугайында медээни дыңнап олура, ону угаай албас кижи турар болза, эрлик чедип келгеш, ооң чүрээнде чашкан медээни оорлап аппаар. Орук кыдыынче чашкан үрезин ол-дур. 20А сай-даштыг черже чашкан үрезин дээрге медээни дыңнаан дораан-на, ону өөрүшкү-биле хүлээп алыр кижи-дир. 21Ынчалза-даа ол кижи бодунда дазыл чок болгаш, турум эвес боор. Ооң соонда медээ ужун бергелерге азы истеп-сүрүүшкүнге таваржы бээр болза, ол-ла дораан күткүттүрүп, өскээр чайгыла бээр+. 22Тенниг хонакка чашкан үрезин дээрге медээни дыңнап турар, ынчалза-даа амгы амыдыралының ажаанзырал-човаа+ база байлакшыл дуурайы+ медээни боой базырыптарга, ооң үрезини дүжүт бербес кижи-дир. 23А үнүш-дүжүткүр хөрзүннүг черге чашкан үрезин дээрге медээни дыңнааш, угаап шыдаар кижи-дир. Ындыг кижи чашканындан чүс, алдан база үжен дакпыр хөй дүжүт бээр+».

Бок үнүш дугайында угаадыглыг чугаа

24Оон Иисус оларга база бир угаадыглыг чугаа чугаалап берген: «Дээрниң Чагыргазы бо үлегерге дөмей болуп турар. Бодунуң шөлүнге эки үрезин тарып алган кижи турган. 25Дүне, хамык улус удуп чыдырда, ооң дайзыны келгеш, кызыл-тас аразынга бок үнүш тарып каапкаш, арлы берген. 26Оон кызыл-тас сыптары өзүп үнгеш, кулакталы бээрге, бок үнүштер база үнүп келген. 27Шөлдүң ээзинге чалчалары келгеш: „Дээрги! Силер шөлге эки үрезин тарыдыңар чоп. Ында бок үнүш кайыын келген чоор?“ – дээннер.

28Ээзи оларга: „Бир дайзынымның үүлгеткен херээ-дир ол“ – дээн.

Чалчалары аңаа: „Бис баргаш, бок үнүштү чулуп кааптаалы бе?“ – дээннер.

29Ол ээ кижи: „Хей боор, бокту чулуп тура, кызыл-тасты база чулуп кааптар силер, хоржок. 30Кады өскейлер аан. Дүжүт ажаар үе кээрге, тараа кезикчилеринге мынча дээр мен: ‘Баштай бок үнүштү кезип, чыггаш, моожалай баглааш, өрттедиптиңер, а кызыл-тасты аңмаарымче ажаап калыңар’“ – деп харыылаан»+.

Горчица үрезини болгаш ажыткы дугайында угаадыглыг чугаалар

(Мк. 4:30-34; Лк. 13:18-21)

31Иисус оларга улаштыр өске угаадыглыг чугаа чугаалаан: «Дээрниң Чагыргазы бир кижиниң шөлүнге тарып алганы горчица үрезининге дөмей. 32Ол хамык үрезиннерниң эң бичиизи-даа болза+, өзүп үнгеш, бүгү-ле чемниг үнүштерниң эң улуу апаар. Ол ыяш дег улгады бээр, дээрниң куштары безин аңаа ужуп кээп, ооң будуктарынга уя тудар+».

33Иисус оларга база бир угаадыглыг чугаа чугаалаан: «Дээрниң Чагыргазы херээжен кижиниң дыка хөй далганга холааш, бүгү далган хөөй бергижеге чедир булгап турары ажыткыга дөмей-дир»+.

34Иисус ол бүгүнү чонга угаадыглыг чугаалар дузазы-биле чугаалаан. Ол чүнү-даа тайылбырлаарда, угаадыглыг чугаалар чокка чугаалап көрбээн. 35Бурганның бир медээчизиниң: «Аксымны угаадыглыг чугаа-биле ажыдайн, өртемчейни чаяаганындан бээр чажыт чүвени медээлээйн» – дээн сөстери ынчалдыр боттанганы ол-дур+.

Бок үнүш дугайында угаадыглыг чугааны тайылбырлааны

36Иисус оон чонну тарадыпкаш, бажыңче кире берген. Ооң өөреникчилери Аңаа чоокшулап келгеш: «Шөлде бок үнүш дугайында угаадыглыг чугааны тайылбырлап берип көрүңерем» – дээннер.

37Ол мынча деп харыылаан: «Эки үрезин тараан кижи дээрге Кижи амытан Оглу-дур. 38Шөл – бо делегей-дир, эки үрезин – Дээрниң Чагыргазынга хамааржыр улус-тур, а бок үнүш – эрликтиң улузу-дур+. 39Оларны тараан дайзын – эрлик-тир. Дүжүт ажаалдазы – бо делегейниң төнчүзү-дүр+, тараа кезикчилери – дээрниң төлээлери-дир. 40Бо делегейниң төнчүзүнде база бок үнүштү бөлгеш, отка өрттедири дег болур. 41Кижи амытан Оглу Бодунуң төлээлерин чорудуптарга+, олар Ооң Чагыргазындан улусту бачытче чыгап база бузут үүлгедип турганнарның дөгерезин аңгылай үскеш, 42оттуг суугуже киир октаптарлар+. Ол улус аңаа ыглап-сыктап, диштерин кыжырадыр+. 43А чөптүг-шынныг улус Адазының Чагыргазынга хүн дег чырыыр+. Дыңнаар кулаа бар кижи дыңназын!»+

Өске үш угаадыглыг чугаа

44«Дээрниң Чагыргазы шөлде хөөп каан эртинеге дөмей. Ону тып алган кижи база катап чажыра хөөп кааш, аажок өөрүп чоруткаш, бодунда бар шупту чүвени садыпкаш, эртине хөмген шөлдү садып алган.

45Дээрниң Чагыргазы оон ыңай бо үлегерге дөмей бооп турар. Чараш ак шуру эртине дилээн садыгжы турган. 46Ол үнелиг борбак ак шуру көрүп кагза, ону холга киирип алыр дээш, бодунда бар шупту чүвени барып садыптар.

47Дээрниң Чагыргазы оон ыңай бо үлегерге дөмей бооп турар. Хөлче киир кааптарга, эңмежок хөй янзы-бүрү балык туттунган четки турган+. 48Четки дола бээрге, балыкчылар ону эрикче ушта тырткаш+, олургулапкаш, эки балыкты аргаан хааржакче чыып алган, а багайын үндүр октапкан. 49Бо делегейниң төнчүзү кээрге, база ындыг боор. Дээрниң төлээлери келгеш, бузуттугларны чөптүг-шынныг улустан аңгылай үскеш+, 50оларны оттуг суугуже киир октаптарлар+. Аңаа ыы-сыы, диштер кыжыраажы дыңналыр+».

51Иисус өөреникчилеринден: «Бо бүгүнү билдиңер бе?» – деп айтырган.

Олар: «Ийе» – деп харыылааннар.

52А Иисус оларга мынча дээн: «Ынчангаш Дээрниң Чагыргазының дугайында медээге бүзүрээн кандыг-даа бижээчи чүү-хөө шыгжаар өрээлинден эрги-даа, чаа-даа эт-сеп ужулган бажың ээзинге дөмей-дир».

Иисусту төрээн хоорайынга хүлээп көрбээни

(Мк. 6:1-6; Лк. 4:16-30)

53Угаадыглыг чугааларын чугаалап дооскаш, Иисус оортан чоруй барган. 54Ол Бодунуң төрээн хоорайынга+ чедип келгеш, улусту синагогага өөредип эгелээн+. Дыңнааннар шуптузу кайгап-харап: «Ооң ындыг мерген угааны база күжү кайыын келгенил? – дижип турганнар. – 55Ол дээрге бызаңчы кижи оглу эвес ийикпе?+ Ооң авазын Мария дээр, а дуңмаларын Иаков, Иосий, Симон болгаш Иуда дивес чүве бе?+
56Ооң кыс дуңмалары база мында, бистиң аравыста эвес чүве бе? Ол бүгү Аңаа кайыын келгенил?» 57Ынчангаш Ону хүлээп көрбээннер+.

Ынчан Иисус оларга: «Бурганның медээчизи каяа-даа алдар-хүндүлүг боор, ону чүгле бодунуң хоорайынга база бажыңынга үнелеп көрбес чүве» – дээн+. 58Улуста бүзүрел чогундан Ол аңаа хөй кайгамчык чүүлдер кылбайн барган.

14

Иоанн Медеглекчиниң өлгени

(Мк. 6:14-29; Лк. 9:7-9)

14^1Галилеяның ынчангы чагырыкчызы Ирод Иисустуң дугайында дыңнап кааш, 2дүжүметтеринге мынча дээн: «Иоанн Медеглекчи ылап ол-дур+. Ол өлүглер аразындан катап дирилген-дир! Ынчангаш ындыг кайгамчык чүүлдер кылып шыдаар-дыр!»

3Ооң мурнуу чарыында Ирод Иоанны тудуп хоругдааш, бодунуң акызы Филипптиң кадайы Иродиаданың ужун кара-бажыңче октаптарын дужааган+. 4Чүге дээрге Иоанн аңаа: «Ол херээженни кадайланыр эргең чок» – деп чугаалап шаг болган чүве-дир+. 5Ирод ону өлүрер бодаан, ынчалза-даа Иоанны Бурганның медээчизи деп хүлээп көөр чондан корткан+.

6Ирод төрүттүнген хүнүн байырлап турда, Иродиаданың уруу аалчылар мурнунга самнааш, Иродтуң сеткилинге аажок таарышкан. 7Ынчангаш ол уругга: «Чүнү-даа дилээр болзуңза, дөгерезин бээр мен» – деп даңгыраглаан+.

8Авазынга хөөктүрткен уруг мынча деп дүжүрген: «Меңээ ам дораан Иоанн Медеглекчиниң бажын калбак тавакка салгаш, эккелиңер».

9Хаан муңгарай берген. Ынчалза-даа аалчылар мурнунга аазаан аксы-сөзүн ээлээр дээш, уругнуң күзелин хандырарын дужаагаш, 10Иоанның бажын кезип эккээри-биле кара-бажыңче улус чорудупкан. 11Тавакта салган башты эккелгеш, уругга хүлээдирге, ол ону авазынга аппарып берген. 12Иоанның өөреникчилери чедип келгеш+, ооң мага-бодун ап алгаш, ажаап кааннар. Оон баргаш, Иисуска ол дугайында дыңнатканнар.

Беш муң кижини тоттурганы

(Мк. 6:30-44; Лк. 9:10-17; Ин. 6:1-14)

13Иисус ону дыңнап кааш, чааскаан турары-биле, оортан ээн черже хемелиг эжиндирип чорупкан. Ынчалза-даа улус ону билип кааш, хоорай-суурларындан үнгеш, Ону эдерип чорупкан. 14Иисус хемеден дүжүп кээрге, Ону хөй чон манап турар болган. Ол улусту кээргей бергеш, аарааннарны экиртип каан. 15Кежээ дүшкенде, өөреникчилери Аңаа чедип келгеш: «Бо чер ээн-дир, шак база орайтаан-дыр. Улусту тарадыптыңар, чоок-кавы суурларже баргаш, аъш-чемден садып алзыннар» – дээннер.

16Иисус оларга: «Улусту тараткан херээ чок. Силер оларны чемгериңер» – деп харыылаан+.

17Өөреникчилери Аңаа: «Бисте мында чүгле беш хлеб биле ийи балыктан өске чүү-даа чок-тур» – дээр болганнар.

18Ол: «Ооңарны бээр эккелиңер» – дээн. 19Иисус оон чонга оът кырынче олурарын айыткаш, беш хлеб биле ийи балыкты алгаш, дээрже көрүнгеш, аъш-чем дээш, Бурганга өөрүп четтирген. Ол ооң соонда хлебти кезектей үзе тырткаш, өөреникчилеринче дамчыткан, а олар чонга үлеп берген. 20Шупту улус ону чигеш, тода берген. Өөреникчилер чем артыы-биле он ийи аргаан хааржакты долдуруп алганнар. 21Херээженнер болгаш бичии уругларны санаваска, 5000 эр кижи чемненген чүве-дир+.

Иисустуң суг кырлап кылаштааны

(Мк. 6:45-56; Ин. 6:15-21)

22Иисус оон дораан-на Бодунуң өөреникчилеринге: «Хемеге олурупкаш, хөлдүң ол чарыынче эжиндирип кеже бериңер» – деп дужааган. А Боду чонну чандырар дээш артып калган. 23Чонну тарадыпкаш, Иисус чааскаан мөргүүрү-биле дагже үне берген+. Кежээ дүшкен, Ол аңаа чааскаан турган. 24А өөреникчилериниң хемези ол өйде эриктен ыракка чораан. Ынчан хат көдүрлүп келгеш, чалгыглар хемени часкап турган. 25Даң аткалакта, Иисус оларже хөлдүң суун кырлап чорупкан. 26Ооң суг кырлап чоруурун көргеш, өөреникчилери медээжок кортканындан: «Хей-сүнезин-дир!» – деп алгыржы бергеннер+.

27Иисус ол-ла дораан олар-биле чугаалажы берген: «Орталаныңар, Мен-дир мен, кортпаңар!»

28Харыызынга Пётр мынча дээн: «Дээрги, бо Силер болзуңарза, меңээ база Силерже суг кырлап чеде бээрин дужаап көрүңерем».

29Иисус: «Бээр кел!» – дээн.

Пётр хемеден дүшкеш, Иисусче углай суг кырлап базыпкан. 30Ынчалза-даа хаттың күштелгенин көргеш, ол коргуксап, сугже дүжүп эгелээш: «Дээрги, мени камгалаңар!» – деп алгырыпкан.

31Иисус ол дораан холун сунгаш, Пётрну тудуп алгаш: «Бүзүрелиң бичезин+. Чүге чигзинериң ол?» – деп чугаалаан. 32Олар хемеге олуруптарга, хат соксай берген. 33Хемеге орган улус дөгере Аңаа мөгейгеш: «Силер ылап-ла Бурганның Оглу-дур силер!+» – дээн.

34Олар хөлдү кежир эжиндиргеш, Геннисаретке+ эрикче үнүп келгеннер. 35Тус чер улузу ол дораан Иисусту танып кааш, Ооң келгениниң дугайында медээни чоок-кавыны бир кылдыр тарадыпкан. Иисуска хамык аарыг улусту эккелгеш, 36оода-ла Ооң хевиниң эдээнге дээрин оларга чөпшээрээрин дилеп турганнар. Аңаа дегген кижи бүрүзү экирий бээр болган.

15

Ада-өгбениң өөредии

(Мк. 7:1-23)

15^1Иисуска ынчан Иерусалимден фарисейлер болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары чедип келген. 2«Силерниң өөреникчилериңер чүге ада-өгбениң ёзу-чаңчылын тоовазыл? – деп, олар айтырган. – Чүге чемненир бетинде холун чугбазыл?+»

3Иисус мынча деп харыылаан: «А силер чүге ёзу-чаңчылыңар сагыыр дээш+, Бурганның айтыышкынын тоовайн турар силер? 4Ол чугаалаан ийик чоп: „Ачаң биле аваңны хүндүлеп чор“ база „Ава-ачазын бак сөглээр кижини өлүмге онаар херек“+. 5А силерниң чугааңар ёзугаар ава-ачазынга: „Менден алыр ужурлуг чүвеңерни Бурганга өргүүрүм ол-дур“ – дээр кижи турар болза, 6ооң ада-иезин хүндүлээри албан эвес бооп турар-дыр. Ынчаар кылгаш, боттарыңарның ёзу-чаңчылыңар дээш, Бурганның сөзүн хажыдып турар-дыр силер. 7Ийи арынныглар!+ Силерниң дугайыңарда Исайя медээчи Бурганның өмүнээзинден шын-на чугаалаан-дыр+:

8„Бо чон Мени сөс кырында хүндүлээр,
а сеткил-чүрээ-биле Менден ырак.
9Оларның Меңээ мөгейиишкини хей чүве-дир,
чүге дээрге оларның өөредии –
чүгле кижилер чогааткан сагылга-дүрүмнер-дир“»+.

10Чонну кыйгырып алгаш, Иисус мынча дээн: «Дыңнааш, билип аарын кызыңар. 11Кижини аас дамчып кирип кээр чүве бужартатпас+, харын аксындан үнер чүве бужартадыр».

12Өөреникчилери ынчан Аңаа чедип келгеш: «Силерниң сөстериңер фарисейлерни хорададыпканын билир силер бе?» – деп айтырганнар.

13Иисус оларга: «Кандыг-даа тарымал үнүштү, ону Дээрде Адам тарып олуртпаан-на болза+, дазылы-биле тура соп кааптар+. 14Оларже сагыш салбаңар. Олар дээрге согурларны чедип чоруур согурлар ышкажыл+. А согурну согур кижи чедер болза, олар ийилээ оңгарже кээп дүжер+» – деп харыылаан.

15Пётр Аңаа харыылап: «Биске бо угаадыглыг чугааны тайылбырлап берип көрүңерем» – дээн.

16«Таанда-ла силер ам-даа билип шыдавааныңар ол бе? – деп, Иисус айтырган. – 17Силерниң аксыңар дамчып кирер чүве хырныңарга баргаш, оон мага-боттан үне бээр деп билбезиңер ол бе? 18А аксыңардан үнер чүве чүрээңерден кээр. Ол харын кижини бужартадыр+. 19Чүректен бузуттуг бодалдар, өлүрүкчү чорук, кады чурттаан эжинге шынчы эвес чорук, самыыраар чорук, оор чорук, нүгүл, бак сөглеттинер чорук үнер+. 20Кижини бужартадыр чүүлдер ол-дур. А холун чугбайн, аъш-чем чиири кижини бужартатпас».

Хананей херээженниң бүзүрели

(Мк. 7:24-30)

21Иисус оортан Тир биле Сидоннуң чоок-кавызында черлерже чорупкан+. 22Аңаа ол черлерниң чурттакчызы бир хананей херээжен ыыткыр мынча дээн: «Дээрги, Давидтиң Оглу+! Мени кээргеп көрүңер! Уруум букшуурааш, ат болду».

23А Иисус аңаа харыылап аксындан сөс үндүрбээн. Ооң өөреникчилери Аңаа чоокшулап келгеш, дилеп эгелээннер: «Бо херээженни ыңай чорудуп көрүңер. Ол үргүлчү бистен чыда калбайн, кулаавысты коңгалап-ла чор!»

24Иисус оларга: «Мени чүгле израиль чоннуң азып читкен хойларынче+ чоруткан чүве» – деп харыылаан.

25Херээжен кижи чоокшулап келгеш, Иисустуң мурнунга дис кырынга олура дүшкеш: «Дээрги, меңээ дузалаңар!» – дээн.

26Ол: «Уругларның аъш-чемин хунаап алгаш, ыттарга каап бээрге, кайын боор» – деп харыылаан+.

27«Ийе, Дээрги, ынчалза-даа ыттар безин ээлериниң столундан кээп дүшкен тогланчылар чиир болгай» – деп, херээжен чугаалаан.

28Иисус ынчан аңаа мынча дээн: «Херээжен, сээң бүзүрелиң улуг-ла-дыр. Дилээң боттаныр-дыр». Таптыг-ла ол өйде ооң уруу экирий берген.

Иисустуң аарыг улусту экиртип, аштааннарны тоттурганы

(Мк. 7:31—8:10)

29Иисус оруун уламчылап, Галилея хөлүнүң эриин дургаар чорупкан. Ол дагже үнгеш, орта олуруп алган. 30Аскак-бүскек, согур, бертик-бежел, үнү чок база өске-даа аарыгдан аараан улузун эккеп, мөөң чон Аңаа кээп туруп берген. Олар аарыг улузун Иисустуң буттарының баарынче эккеп салырга, Ол аарааннарны экиртип турган+. 31Үнү чоктарның чугаалап, бертиктерниң экирип, аскактарның кылаштап база согурларның каракталып турарын көргеш, хамык чон кайгап-харап, Израильдиң Бурганын алдаржыдып турган.

32Бодунуң өөреникчилерин кый деп алгаш, Иисус оларга мынча дээн: «Бо улусту кээргээр-дир мен+: олар Мээң чанымга үш хонук турду, а ам чиир аъш-чеми артпаан-дыр. Мен оларны аш хевээрзин моон чорудар хөңнүм чогул, олар орукка харыксырап каар».

33А өөреникчилер мынча дээннер: «Бис моон, ээн черден, ынча хөй чонну тоттуруптар хлебти канчап тывар бис?»+

34Иисус: «Силерде чеже хлеб барыл?» – деп айтырган.

Олар: «Чеди хлеб болгаш элээн каш бичии балык бар» – деп харыылааннар.

35Иисус хамык улуска черже олуруптарын дужааган. 36Ол чеди хлеб биле балыктарны алгаш, Бурганга өөрүп четтирген соонда, хлебти кезектей үзе тырткылааш, өөреникчилеринге үлеп эгелээн. А олар чонга үлеп турган. 37Улус ону шупту тоткуже чиген болгаш арткан кескиндилерни чыггаш, чеди аргаан хааржакты долдуруп алган. 38Херээженнер биле бичии уругларны санаваска, 4000 эр кижи чемненген чүве-дир+. 39Чонну тарадыпкаш, Иисус хемеже олурупкаш, Магаддаан деп черже[*] эжиндирип чорупкан.

16

Иисустан кайгамчык демдек негээни

(Мк. 8:11-13; Лк. 12:54-56)

16^1Ол черге Иисусту фарисейлер болгаш саддукейлер үглеп келгеш+, Ону шенээр сагыштыг, дээрден кайгамчык демдектен көргүссүн деп туруп бергеннер+. 2Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Хүн ажар шакта: „Кызыл хаяа бар, даарта аяс боор-дур аа“, 3а даң бажында: „Дээр хүрең-кызыл, агаар чүдерээр-дир“ – дижир силер. Дээрже көргеш, агаарның кандыызын билип каар хиреңерде, бо үениң демдектерин ылгап шыдавас-тыр силер. 4Бузуттуг болгаш бачыттыг салгал бадыткал демдээ манап турар де. Ынчалза-даа оларга Иона медээчини дамчыштыр бергенинден өске демдек турбас+». Иисус ынча дээш, оларны каггаш, чоруй барган.

Фарисейлер болгаш саддукейлерниң ажыткызы

(Мк. 8:14-21)

5Иисустуң өөреникчилери ол чарыкче эжиндирип кеже бергеннер, а аъш-чем алырын уттупкан болганнар. 6Иисус оларга: «Дыңнаңар, фарисейлер биле саддукейлерниң ажыткызындан кичээниңер+» – дээн.

7Олар аразында ону сайгарып: «Бис хлеб албаан боорувуска, ынча дээн эвеспе» – дишкен.

8Иисус оларның чүнү чугаалашканын билир болгаш, мынча дээн: «Биче бүзүрелдиглер+, хлеб албаан бис дижип чоондуңар? 9Амдыгаа дээр билип чадааныңар ол бе? 5000 кижини беш хлеб тоттуруптарга, чем артыы-биле чеже аргаан хааржак долдуруп алчык силер?+
10А 4000 кижини чеди хлеб тоттуруптарга, чем артыы-биле чеже аргаан хааржак долдуруп алчык силер?+
11Мээң чугаам хлеб дугайында эвес деп канчап билбес улус силер? Фарисейжи болгаш саддукейжи ажыткыдан кичээниңер!»

12Ол хлеб хөөдер ажыткыдан эвес, а фарисейлер болгаш саддукейлерниң өөредиинден оларны кичээндирген-дир деп өөреникчилери ынчан билип каан.

Пётрнуң Иисусту Христос деп хүлээп көргени

(Мк. 8:27-30; Лк. 9:18-21)

13Филипптиң Кесариязының чоок-кавызынга чедип келгеш, Иисус өөреникчилеринден айтырган: «Улус Кижи амытан Оглун кым деп билип турар-дыр?»

14Олар: «Чамдык улус Силерни Иоанн Медеглекчи+, өскелери – Илия+, а бир чамдыызы – Иеремия+ азы Бурганның өске-бир медээчизи дээр-дир» – деп харыылааннар.

15Иисус олардан: «А силер Мени кым деп бодаар силер?» – деп айтырган.

16Симон Пётр: «Силер – Христос, дириг Бурганның Оглу-дур силер+» – деп харыылаан.

17Иисус аңаа мынча дээн: «Иоанның оглу Симон, амыр-чыргалдыг-дыр сен, чүге дээрге ону сеңээ улус эвес, а Дээрде Адам илереткен-дир+. 18Ынчангаш Мен сеңээ мынча деп тур мен: сээң адың – Пётр, даш болур+. Оон ол даш үндезинге+ Меңээ бүзүрээн улустуң ниитилелин тудуп үндүрер мен, тамының күштери ону базып шыдавас. 19Мен сеңээ Дээрниң Чагыргазындан дүлгүүрнү бээр мен+, черге хүлээн чүвеңни дээрге база хүлүп каан боор, а черге хостап салган чүвеңни дээрге база хостап салыпкан турар». 20Иисус оон өөреникчилеринге Ону Христос-тур деп кымга-даа чугаалавазын шыңгыы чагып каан+.

Иисустуң хилинчектенип өлүрүнүң дугайында баш удур чугаалааны

(Мк. 8:31—9:1; Лк. 9:22-27)

21Иисус ол үеден эгелээш, Бодунуң өөреникчилеринге Ол Иерусалимче баар, баштыңнарның, Бурганның дээди бараалгакчыларының болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчыларының холундан хөй хилинчекти көрүп эртер ужурлуун+ база Ол аңаа өлүртүп каар, ынчалза-даа үшкү хүнде катап дирлип кээр+ дээрзин ажыы-биле чугаалап эгелээн.

22Пётр Ону кыдыынче кый депкеш, Аңаа чөрүже берген: «Дээрги! Канчап ындыг боорул! Ындыг чүве Силер-биле болбас ужурлуг!»

23А Ол Пётрже көрнүп келгеш, мынча дээн: «Менден ырап чор, эрлик!+ Сен Мени оруумдан астыктырып тур сен, чүге дээрге бодалдарың Бурганныы эвес, улустуу-дур+».

24Иисус оон Бодунуң өөреникчилеринге мынча дээн: «Мени эдерер дээн кижи бар болза, ол бодунуң күзел-бодалындан ойталазын база бодунуң белдир-ыяжын чүктеп алгаш, Мени эдерзин+. 25Бодунуң амы-тынын камгалап алыр дээн кижи амы-тынын ышкынып алыр, а амы-тынын Мен дээш ышкынган кижи+ амы-тынын тып алыр. 26Бүгү делегейни холунга киирип-даа алгаш, амы-тынын оскунар болза, ооң ол кижиге ажыы чүл? Амы-тынын дедир эгидер дээш, ол кижи чүнүң-биле төлээрил?+
27Кижи амытан Оглу Бодунуң Адазының өндүр чырыынга бүргеткен, Бурганның төлээлери-биле кады чедип келгеш+, кижи бүрүзүн ооң кылган ажыл-херээниң аайы-биле шаңнаар азы шиидер+. 28Силерге алыс шынны чугаалап тур мен: мында турар улустуң аразында, өлбейн чыткаш-ла+, Бодунуң Чагыргазын хүлээп алгаш чедип келген Кижи амытан Оглун көрүп каар улус бар-дыр».

17

Иисустуң хевир-шырайының өскерилгени

(Мк. 9:2-13; Лк. 9:28-36)

17^1Алды хүн эрткенде, Иисус Пётрну, Иаковту болгаш ооң дуңмазы Иоанны эдерткеш, чүгле ол үш кижи-биле кады бедик дагже үне берген+. 2Аңаа, олар көрүп турда, Ооң хевир-шырайы өскерли берген: арны хүн дег чырып, а хеви чырыктан өңгүр апарган+. 3Хенертен оларга Моисей биле Илия көстүп келгеш+, Иисус-биле чугаалажып эгелээн.

4Пётр Аңаа мынча дээн: «Дээрги, мында турарывыс эки-дир! Күзээр болзуңарза, үш чадырдан тип берээли: бирээзин – Силерге, өскезин – Моисейге, база бирээзин – Илияга».

5Ол ынча деп турар аразында, чырык булут көжүп келгеш, оларны шыва апкан. Булут аразындан үн дыңналган: «Бо дээрге Мээң ханы ынак Оглум-дур! Ол Мээң сеткилимге кирер-дир!+ Ону дыңнап чоруңар!+» 6Үннү дыңнааш, олар аажок сүртеп, черже доңгая кээп дүшкеннер. 7Иисус оларже чоокшулай бергеш, холун дегзип: «Кортпаңар, тургулаңар!» – дээн. 8Олар долгандыр көргеш, Иисустан өске кымны-даа көрбээннер.

9Олар дагдан бадып олурда, Иисус оларга шыңгыы чагып каан: «Кижи амытан Оглу өлүглер аразындан катап дирилбээн шаанда, маңаа көрген чүвеңер дугайында кымга-даа чугаалаваңар!»+

10Өөреникчилери ынчан Оон: «Чүге ном-хоойлу тайылбырлакчылары Илия Христосту мурнай кээр ужурлуг деп турарыл?» – деп айтырыг салганнар.

11«Хамык чүвени чурумчудуп, аайлаар дээш, Илияның мурнай кээр ужурлуу чөп болгай+ – деп, Иисус харыылаан. – 12Илияның шагда-ла чедип келгенин силерге чугаалап тур мен. Ынчалза-даа улус ону танывайн баргаш, кара туразында аажылап, бак көрген. Кижи амытан Оглу база шак ынчалдыр олардан хилинчек көөр+». 13Ооң Иоанн Медеглекчиниң дугайында чугаалаанын өөреникчилери ынчан билип каан+.

Букшуураан оолду экирткени

(Мк. 9:14-29; Лк. 9:37-43)

14Олар чонче ээп кээрге, бир кижи Иисусче чоокшулап келгеш, Ооң мурнунга дис кырынга олура дүжүп: 15«Дээрги, мээң оглумну кээргеп көрүңер! – дээн. – Ол тыртып аарааш, хинчектени берди: үргүлчү отче, сугже шураар-дыр. 16Мен ону Силерниң өөреникчилериңерже аппардым, ынчалза-даа олар ону экиртип чадашты».

17Иисус харыы кылдыр: «О, бо салгалдың бүзүрел чок, будалган улузу! Силер-биле чеже мынчап чоруур мен?! Силерни чежеге дээр шыдажып кээр мен?! Оолду Менче эккелиңер!» – дээн. 18Иисус букту хоруптарга, ол оолдан үне берген+, а демгизи ол-ла дораан каң-кадык апарган.

19Иисус чааскаан турар өйде, өөреникчилери Аңаа чедип келгеш: «Бис чүге ол букту үндүр сывырып шыдавадывыс?» – деп айтырганнар.

20-21Ол мынча деп харыылаан: «Силерниң бүзүрелиңер биче болган-дыр. Алыс шынны чугаалап тур мен: силерде оода-ла горчица үрезини хире бүзүрел бар болза+, бо дагга: „Туружуңдан көже бер“ – дээр болзуңарза, ол көже бээр ийик+, силерге кылып болбас хире чүү-даа турбас ийик»[*].

Иисустуң Бодунуң өлүмүнүң дугайында ийиги удаа чугаалааны

(Мк. 9:30-32; Лк. 9:43-45)

22Олар шупту Галилеяга кады турар өйде, Иисус өөреникчилеринге мынча дээн: «Кижи амытан Оглун удавас улус холунга тудуп бээр-дир. 23Ол улус Ону өлүрүп каар, ынчалза-даа үшкү хүнде Ол катап дирлип кээр»+. Өөреникчилери аажок муңгарай берген.

Бурганның өргээзиниң үндүрүү

24Олар шупту Капернаумга чедип келгенде+, Пётрга Бурганның өргээзиниң үндүрүүн хавырар улус чедип келгеш: «Башкыңар үндүрүг төлээр бе?» – деп айтырган+.

25Пётр: «Төлээр!» – деп харыылааш, бажыңче кире берген.

Ол чүнү-даа чугаалап четтикпээнде, Иисус баштай айтырыг салган: «Сен чүү деп бодаар сен, Симон? Бо делегейниң хааннары кымдан албан-үндүт хавырар ийик? Бодунуң ажы-төлүнден бе азы өске улустан бе?»

26Пётр: «Өске улустан» – деп харыылаан.

Иисус: «Ынчаарга бодунуң ажы-төлүн үндүрүгден хостааны ол-дур – деп түңнеп каан. – 27Ынчалза-даа эрге-чагырга улузун хомудатпаалыңар+. Хөлче баргаш, сыырткыыжың шывадааш, бир дугаар туттунган балыкты ушта шелгеш, аксын ажыдывыт. Оон бодуң дээш-даа, Мен дээш-даа үндүрүг төлээринге четчир чоосту тып алгаш, ийилдиривистиң үндүрүүвүстү төлеп каг».

18

Дээрниң Чагыргазында кым эң чугулал?

(Мк. 9:33-37, 42-48; Лк. 9:46-48; 17:1-2)

18^1Ол өйде Иисуска өөреникчилери чедип келгеш: «Дээрниң Чагыргазында кым эң чугулал?» – деп айтырыг салганнар.

2Иисус бир чаш уруг кый деп алгаш, ону оларның аразынга тургускаш, 3мынча дээн: «Силерге алыс шынны чугаалап тур мен: амгы байдалыңардан өскерли бербес болзуңарза база бичии уруглар дег апарбас болзуңарза+, Дээрниң Чагыргазынче кирбес силер+. 4Ынчангаш бодун томаарткаш, чаш уруг дег апарган кижи Дээрниң Чагыргазынга эң чугула кижи боор. 5Мындыг чаш уругну Мээң адымны бодааш, хүлээп ап турар кижи Мени база хүлээп ап турар+.

6А Меңээ бүзүрээн ындыг бичии улустуң кайы-бирээзин бачытче чыгапкан кижи турар болза, ооң мойнунга дээрбе дажы баглааш, далай дүвүнче киир октаптары безин ол кижиге эки салым боор ийик. 7Күткүлгелери дээш, бо делегей ат болур! Ол бүгү күткүлгелерниң кээри албан, ынчалза-даа оларның кээриниң чылдагааны болган кижи ат болур!+
8Холуң азы будуң сени бачытче чыгай берзе, ону одура шаап, октавыт!+ Ийи холдуг азы ийи буттуг чорааш, мөңге отче киир октадыр орнунга+, мөңге амыдыралче чаңгыс холдуг азы чаңгыс буттуг киргени дээре. 9Карааң сени бачытче чыгай берзе, ону ушта каскаш, октавыт! Ийи карактыг чорааш, тамының одунче киир октадыр орнунга+, мөңге амыдыралче чаңгыс карактыг киргени дээре»+.

Читкен хой дугайында угаадыглыг чугаа

(Лк. 15:3-7)

10-11«Көрдүңер бе, бо бичии уругларның чаңгызын-даа дора көрбеңер. Силерге алыс шынны чугаалап тур мен: оларны карактаан дээрниң төлээлери Мээң дээрде Адамның чанында доктаамал турар[*]. 12Чүү деп бодаар силер? Чүс хойлуг кижи оларның бирээзин чидирипсе, арткан тозан тозун дагларга каапкаш, читкен хоюн дилеп чоруппас бе? 13А тып алганда, читпээн тозан тозунга бодаарга, демги хою дээш өөрүшкүзү улуг боор деп силерге алыс шынны чугаалап тур мен. 14Дээрде Адаңар база шак ындыг: бо бичии уругларның чаңгызы-даа чиде бээрин Ол күзевейн турар»+.

Бачыт үүлгеткен эш-өөрнү канчаарыл?

(Лк. 17:3)

15«Эжиң сеңээ удур бачыт үүлгеткен болза, өске улус дыңнавайн турда, хомудалың барып сөгле+. Ол сени дыңнаар болза, ону бодуңче ээлдирип алганың ол+. 16А ол сени дыңнавас болза, бир азы ийи кижиден эдертип ал, чүге дээрге кандыг-даа херекти бадыткаар дизе, ийи азы үш херечиниң өчүү херек+. 17Оларны база дыңнавас болза, Бурганга бүзүрээннер ниитилелинге чугаала. Бүзүрээннер ниитилелин-даа дыңнавас болза, аңаа өске чон кижизинге азы үндүрүг хавырыкчызынга дег хамаарылгалыг бол+.

18Силерге алыс шынны чугаалап тур мен: черге чүнү хүлүүр-дүр силер, ону дээрге база хүлүп каан болур; а черге чүнү хостап салыр-дыр силер, ону дээрге база хостап салыпкан болур. 19База катап чугаалап тур мен: силерниң ийиңер черге кандыг-бир чүвени эп-сеткилдиг дилеп, мөргүүр болза, олар чүнү-даа дилезе, Дээрде Адам шуптузун бээр+. 20Чүге дээрге Мээң адымны хүндүлээр дээш ийи азы үш кижи каяа чыглырыл, Мен база аңаа турар мен».

Өршээл билбес чалча дугайында угаадыглыг чугаа

21Пётр ынчан Иисуска чедип келгеш, айтырыг салган: «Дээрги, меңээ удур бачыт үүлгедир эжим бар болза, мен ону чеже удаа өршээр ужурлуг мен? Чеди бе?+»

22Иисус аңаа мынча деп харыылаан: «Чок, чеди эвес, а чеден катап чеди удаа[*]. 23Дээрниң Чагыргазы дараазында үлегерге дөмей. Бодунуң чалчаларындан өре-шире негеп, санажыр дээн хаан турган. 24Хаан санажып эгелээрге, 10 000 шоодай мөңгүн акша өрелиг бир кижини эккелген. 25Өрелиг кижиниң төлээр харык-шинээ чок боорга, хаан ооң бодун, кадайын, уруг-дарыын база бар-ла эт-хөреңгизин өрезин дуглай садыпсын деп дужааган+. 26Чалча хаанның буттарынче доңгая кээп дүшкеш: „Хензиг-ле манап көрүңерем! Төндүр төлеп бериптер мен!“ – дээн. 27Хаан чалчазын кээргей бергеш, ооң хамык өрезин өршээгеш, салып чорудупкан.

28А ол чалча оон үнгеш, аңаа чүс мөңгүн чоос өрелиг бодунуң бир чалча эжинге таваржы берген. Ол эжин боой тудуп: „Өрең төле!“ – деп негеп эгелээн. 29Өрелиг эжи дис кырынга олурупкаш, аңаа сөгүрүп: „Хензиг-ле манап көрем! Төлеп бериптер мен!“ – деп чаннып эгелээн. 30Ынчалза-даа демгизи манаксавайн, өрелиг эжин аппаргаш, өрезин эгиткиже, кара-бажыңче суктуртуп каан+.

31Ол бүгүнү көрген өске чалчалар аажок хөңнү баксырааш, чүү болганын хаанынга дамчыдып четкеннер. 32Хаан ынчан демги чалчазын кыйгырткаш, мынча дээн: „Өөдежок чалча! Мен хамык өреңни дилээң ёзугаар өршээвежик мен бе?! 33Сени өршээп кааным дег, эжиңни база өршээр ужурлуг эвес сен бе?“ 34Килеңнээн дээрги ол чалчаны аңаа хамык өрезин эгитпээже эриидээри-биле кара-бажыңче суктуртуп каан. 35Шуптуңар эш-өөрүңерни сеткилиңер ханызындан өршээвес болзуңарза, Дээрде Адам силерни база ынчалдыр аажылаар»+.

19

Иисустуң өг-бүле тудары база чарлыышкын дугайында чугаалааны

(Мк. 10:1-12)

19^1Чугаалап дооскаш, Иисус Галилеяны каггаш, Иордан хемниң ол чарыында Иудеяның черлеринче чорупкан. 2Мөөң чон Ону эдерип чораан, а Ол аңаа улусту экиртип турган.

3Чамдык фарисейлер Иисуска чедип келгеш, Ону шенээр сагыштыг, айтырыг салган: «Эр кижи кандыг-даа чылдагаан-биле кадайындан чарлып болур бе?»

4Харыызынга Ол мынча дээн: «А силер Чаяакчы эң эгезинде эр биле кыс кижини чаяаган+ дээнин номчувааныңар ол бе? 5Оон мынча дээн болгай: „Эр кижи ада-иезин каапкаш, кадайы-биле катчы бээр, олар ам ийи эвес, а чаңгыс мага-бот апаар“+. 6Ынчангаш олар ам ийи эвес, а чаңгыс мага-бот боор-дур+. Бурганның каттыштырган чүвезин кижи чарып болбас ужурлуг+».

7А олар Оон айтырыг салган: «Ынчаарга Моисей чүге эр кижиге кадайынга чарлыр дугайында бижик бергеш, ону чандырыптар деп чарлык болганыл?»+

8«Чүректериңер доң дош боорга, Моисей силерге кадайларыңардан чарлырын чөпшээрээн-дир – деп, Иисус харыылаан. – Ынчалза-даа эгезинде ындыг эвес турган. 9Кадайының самыыраанындан өске, кандыг-бир чылдагаан-биле оон чарылгаш, өске кадай алган кижи ашак-кадайның шынчы чоруун үрээни ол болур деп тур мен+»[*].

10А өөреникчилери Аңаа мынча дээн: «Кадайының мурнунга эр кижиниң хүлээлгелери ындыг боор болза, шуут өгленмээни дээре-дир оң!»

11Иисус: «Мээң чугаалаан чүвемни шупту улус эвес, а чүгле Бурганның ындыг арга бергени улус хүлээп ап шыдаар+ – деп харыылаан. – 12Эр улустуң өг-бүле тудуп шыдавазында элээн каш чылдагаан бар: чамдык улус төрүмелинден эр чаяаны чок боор, чамдыктарын өске улус акталап каан боор, а чамдыызы Дээрниң Чагыргазы дээш өг-бүле тударындан ойталаар. Ону хүлээп ап шыдаар кижи хүлээп алгай аан!»

Иисустуң бичии уругларны алгап-йөрээгени

(Мк. 10:13-16; Лк. 18:15-17)

13Ол үеде Иисус оларга холун дегзип, мөргүзүн дээш, бир улус Аңаа бичии уруглар эккелген. А Ооң өөреникчилери оларны эккелген улусту эрттирбейн турганнар. 14Иисус ынчан мынча дээн: «Бичии уруглар Меңээ кээп турзун, оларга шаптыктап, эртерин хоруваңар! Дээрниң Чагыргазы олар ышкаш улустуу боор+». 15Иисус оларга холун дээскеш, ол черден чоруй барган.

Иисус болгаш бай кижи

(Мк. 10:17-31; Лк. 18:18-30)

16Бир кижи Иисуска чедип келгеш, айтырыг салган: «Башкы![*] Мөңге амыдырал чедип аар дизимзе, мен кандыг буян кылыйн?»+

17«Чүге буян дугайында Менден айтырдың? – деп, Иисус харыылаан. – Чүгле чаңгыс Бурган буянныг+. А мөңге амыдыралды алыр дизиңзе, Бурганның айтыышкыннарын сагып чор»+.

18«А кандыгларын?» – деп, демгизи айтырган.

Иисус мынча дээн: «Кижи өлүрбе, кады чурттаан эжиңге өскерилбе, оорлава, мегелеп херечилеве,
19ада-иеңни хүндүлеп чор, чаныңда кижиге бодуңга бодуң дег ынак бол»+.

20Аныяк эр Аңаа: «Мен ол бүгүнү сагып келдим[*]. Меңээ ам чүү четпейн турары ол?» – дээн+.

21Иисус аңаа мынча деп харыылаан: «Болбаазыраңгай кижи болуксазыңза+, хамык эт-хөреңгиңни барып садыпкаш, акшазын ядыыларга үлеп беривит+, ынчан дээрлерге эртине-байлактыг боор сен+. А ооң соонда келгеш, Мени эдерип чорувут».

22Ол сөстерни дыңнааш, аныяк эр муңгаргай чорупкан, чүге дээрге ол аажок бай кижи турган. 23Иисус ынчан Бодунуң өөреникчилеринге мынча дээн: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: бай кижиге Дээрниң Чагыргазынче кирери дыка-ла берге!+
24База катап чугаалаайн: бай кижиниң Бурганның Чагыргазынче киреринден тевениң тевене үдүн өттүр өде бээри белен».

25Өөреникчилери ону дыңнааш, аажок кайгап: «Ынчаарга кым камгалалды ап шыдаарыл?» – деп айтырганнар.

26Иисус оларже топтап көргеш, мынча дээн: «Кижи ону шыдавас, ынчалза-даа Бурганның шыдавас чүвези чок+».

27Пётр ынчан Аңаа: «Көрүңер даан, бис хамык бар чүвевисти каапкаш, Силерни эдерип чоруптувус+. Ынчаарга биске ол дээш, чүү боорул?» – дээн.

28А Иисус оларга мынча дээн: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: ам кээр чаа делегейге Кижи амытан Оглу Бодунуң чайынналган дүжүлгезинге саадаптарга+, силер – мени эдерген улус – Израильдиң он ийи аймаан шиидери-биле он ийи дүжүлгеге олургулаптар силер+. 29Мен дээш, бажыңнарын, ха-дуңмазын, ада-иезин[*], ажы-төлүн азы черин кааптар кижи бүрүзү+ оон чүс катап хөйнү алыр база мөңге амыдыралды салгап алыр.

30Ынчалза-даа хөй ам баштайгылар бооп турарлар – сөөлгүлер апаар, а ам сөөлгүлер бооп турарлар – баштайгылар апаар»+.

20

Виноград шөлүнде ажылчыннар дугайында угаадыглыг чугаа

20^1«Дээрниң Чагыргазы дараазында үлегерге дөмей болуп турар. Бир-ле кижи Бодунуң шөлүнге ажылдаар улус хөлезилээр дээш, эртен эрте үнүпкен. 2Шөл ээзи ажылчыннарга хүнде бир мөңгүн чоос төлээр бооп дугуржуп алгаш, оларны виноград шөлүнче чорудупкан. 3Хүн үнгенден бээр үш шак болганда, ол базаарже баргаш, чүнү-даа кылбайн турар өске улусту көрүп каан. 4„Силер база мээң виноград шөлүмге барып ажылдаңар. Чогууру-биле төлээр мен“ – деп, ол чугаалаан. Демги улус чорупкан. 5А ээ кижи үш шак болгаш, оон база үш шак болгаш, базаарже барып, база-ла ынчаар кылгылаан. 6Ажыл шагының төнеринге чедир бир шак артканда, ол ынаар база катап чеде бергеш, ында турар улусту көрүп кааш: „Чүге хүннү бадыр чүнү-даа кылбайн тур силер?“ – деп айтырган. 7Олар аңаа: „Бисти кым-даа хөлезилеп албады“ – деп харыы бергеннер. Ээ кижи ол улуска: „Силер база виноград шөлүнче барыңар“ – дээн.

8Кежээ дүшкенде, шөл ээзи бодунуң ажыл башкарыкчызынга мынча дээн: „Ажылдааннарны чыггаш, оларның-биле сөөлүнде хөлезилээним улустан эгелээш, баштайгыларынга чедир санаш“+. 9Ээ кижиниң сөөлүнде хөлезилеп алган улузу келгеш, кижи бүрүзү бир мөңгүн чоосту ап үнген. 10Баштай хөлезилеттинген улус ынчан оон-даа хөйнү алыр бис деп бодаан, ынчалза-даа олар база бир-бир мөңгүн чоос алган. 11Төлевирин алгаш, олар виноград шөлүнүң ээзинге ажынып: 12„Бо сөөлгү улус бир шак ажылдады, бис изиг хүн адаанга хүнзедир ажылдап келдивис, а силер оларны биске деңнээр-дир силер“ – деп турганнар. 13Ынчаарга ээ кижи оларның бирээзинге мынча деп харыылаан: „Мен сени хомудатпадым, өңнүк. Сен мээң-биле бир мөңгүн чооска дугуржуп алдың чоп. 14Төлевириң алгаш, чорувут. А мен бо сөөлгү кижиге сеңээ бергеним хирени бериксеп тур мен. 15Акшамны бодум баш билир эргем чок кижи мен бе? Азы мээң экииргээм дээш, адааргаарың ол бе?“

16Шак ынчаар сөөлгүлер – баштайгылар, а баштайгылар – сөөлгүлер апаар+».

Иисустуң Бодунуң өлүмүнүң дугайында үшкү удаа чугаалааны

(Мк. 10:32-34; Лк. 18:31-34)

17Иерусалимче бар чыткаш, Иисус он ийи элчинин улустан өскээр аппаргаш, оларга мынча дээн: 18«Дыңнаңар, Иерусалимче чоокшулап кел чор бис. Аңаа Кижи амытан Оглун Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчыларынга тудуп бериптер. Олар Ону өлүрер кылдыр шииткеш, 19Ону дорамчылазын, эттеп-эриидезин база хере шапсын дээш, өске чоннар улузунга тудуп бериптер. Ынчалза-даа үшкү хүнде Ол катап дирлип кээр»+.

Иаков биле Иоанның дилээ

(Мк. 10:35-45)

20Иисуска ооң соонда Зеведейниң кадайы оолдары-биле+ кады келгеш, мөгейип бараалгааш, Оон бир чүве дилээн.

21Иисус оон: «Чүнү күзеп турарыңар ол?» – деп айтырган.

Демги кадай мынча дээн: «Силерниң Чагыргаңарга ийи оглум: бирээзи – оң талаңарга, а өскези – солагай талаңарга оруп аарын аазап көрүңер+».

22Иисус: «Чүнү дилеп турарыңарны билбес-тир силер. Мээң ам ижерим дашканы+ ижип шыдаар силер бе?»[*] – деп харыылаан.

Олар: «Шыдаар бис» – дээннер.

23Иисус оларга мынча дээн: «Мээң хилинчээмниң дашказын ижер силер, а кымның Мээң оң азы солагай таламга олурарын хайырлаары Менден хамаарышпас: аңаа Адамның айтып кааны улус орар».

24Ону дыңнааш, арткан он элчин демги ийизинге хорадап үнген. 25Ынчалза-даа Иисус оларны кый деп алгаш, мынча дээн: «Өске чоннарның чагырыкчылары боттарының улузун дарлап турарын, а даргалары оларны бастып турарын билир болгай силер. 26А силерниң араңарга ындыг чүве турбазын!+ Силерниң араңарда алдар-хүндүлүг болуксаар кижи бар болза, чалчаңар болзун+. 27Силерниң араңарга бир дугаар болуксаан кижи бар болза, кулуңар болзун. 28Чүге дээрге Кижи амытан Оглу база-ла улус Аңаа бараан болзун дээш эвес, харын Боду бараан боору-биле+ база Бодунуң амы-тынының өртээ-биле хөй улусту хостап аар дээш келген болгай»+.

Ийи согур кижини экирткени

(Мк. 10:46-52; Лк. 18:35-43)

29Иисус өөреникчилери-биле кады Иерихондан+ чоруп турда, оларны мөөң чон эдерип чораан. 30Орук кыдыынга орган ийи согур кижи оларның чаны-биле Иисустуң эртип бар чыдарын дыңнааш: «Дээрги! Давидтиң Оглу, бисти кээргеп көрүңер!» – деп алгыржып үнген+.

31Улус согурларны кончуп: «Ыыттаваңар!» – деп соксадырга, олар оон-даа ыыткыр алгыржыр болган: «Дээрги! Давидтиң Оглу, бисти кээргеп көрүңер!»

32Иисус доктаай дүшкеш, оларны кый депкен. Ол: «Менден чүнү кылып берзин деп күзеп тур силер?» – дээн.

33Олар Аңаа: «Дээрги, бистиң карактарывыс көстүп келзин» – деп харыылааннар. 34Иисус кээргей бергеш+, оларның карактарынга холун дээскен. Согурлар ол-ла дораан көре бергеш, Ону эдерип чорупканнар.

21

Иисустуң Иерусалимче байырлалдыг моорлап киргени

(Мк. 11:1-11; Лк. 19:28-38; Ин. 12:12-19)

21^1Олар Иерусалимге чоокшулап келгеш, Елеон дааның+ чанында Виффагия суурга чедип келгенде, Иисус ийи өөреникчизин бурунгаар айбылапкаш, 2оларга чагып каан: «Мурнуңарда суурже барыңар. Аңаа баргаш, ол дораан кыс элчигенни болгаш ооң чанында аныяк элчигенчигешти баглап каан турарын көрүп каар силер. Оларны чешкеш, Меңээ эккелиңер. 3А кандыг-бир кижи силерден бир чүве айтырза: „Олар Дээргиге херек апарды“ – деп харыылаңар. Оларны ээзи доп-дораан салыптар». 4-5Медээчиниң аксы-биле:

«Сион-кыска мынча деңер+:

„Көр даан, Хааның сенче кел чыдыр.

Биче сеткилдиг Хааның элчиген, ажылчын элчиген оглу
мунуп алган кел чыдыр“»+ – дээн сөстер ынчаар боттанганы ол+.

6Өөреникчилер чоруткаш, бүгү чүвени Иисустуң чугаалаан аайы-биле кылганнар. 7Олар элчигенчигешти иези-биле кады эккелгеш, хевин оларга чонай салгаш, Иисусту олуртупканнар. 8Эңдерик хөй чон хевин Ооң мурнунда орукка дөжей сала берген+, а өскелери ыяш будуктарын сыккаш, орукка чада салып чораан. 9Ооң мурнунга база соонга бар чыткан эңдерик хөй чон ыыткыр алгыржып турган:

«Осанна![*] Давидтиң Оглунга+ алдар-мактал!

Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден кел чыдар Кижи алгадып-йөрээтсин!

Осанна! Өрү дээрде Бурганга алдар-мактал!»+

10Иисус Иерусалимче кирип кээрге, бүгү хоорай хөлзеп үнген. Улус: «Бо Кымыл?» – деп айтыржып турган. 11А мөөң чон: «Бо дээрге Бурганның медээчизи+ Галилеяның Назарет чурттуг Иисус-тур» – деп харыылаар болган.

Иисустуң садыгжыларны Бурганның өргээзинден үндүр ойлатканы

(Мк. 11:15-19; Лк. 19:45-48; Ин. 2:13-22)

12Оон Иисус Бурганның өргээзиниң иштинче киргеш, ында садыг-наймаа кылып турган хамык улусту үндүр сывыртапкаш, акша солукчуларының столдарын болгаш көге-буга сатканнарның+ баартактарын аңдара октагылапкан. 13Иисус оларга мынча дээн: «Бижилгеде: „Мээң өргээм мөргүл өргээзи деп адаттырар“ деп бижиттинген болгай, а силер ону дээрбечилер уязы кылып алган-дыр силер!»+

14Согур болгаш аскак-бүскек улус Бурганның өргээзинге Аңаа чедип кээрге, Ол аарыг улусту экиртип каан. 15Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары Ооң кылып турган кайгамчык чүүлдерин көргеш база Бурганның өргээзинде бичии уругларның: «Осанна!* Давидтиң Оглунга+ алдар-мактал!» – деп алгыржып турарын дыңнааш, килеңней берип, 16Аңаа: «Оларның чүү деп турарын дыңнап тур сен бе?!» – дээннер+.

Иисус оларга: «Ийе – деп харыылаан. – Силер Бижилгеде: „Бичии уруглар болгаш эмер чаштарның аксындан алдар-макталды үндүрүп аар сен“ дээнин кажан-даа номчувааныңар ол бе?»+

17Иисус оон оларны каапкаш, хоорайдан Вифания суурже+ чоруй баргаш, аңаа хонуп алган.

Кургап калган фига ыяжы

(Мк. 11:12-14, 20-24)

18Эртенинде, хоорайже чанып ора, Иисус аштай берген+. 19Орук кыдыында фига ыяжын көрүп кааш, Ол аңаа чеде берген, ынчалза-даа бүрүлерден өске чүнү-даа тыппаан+. Ол ынчан ыяшка: «Моон соңгаар сеңээ кажан-даа чимис үнмес болзун!» – дээн. Фига ыяжы дораан-на кургап калган.

20Өөреникчилер ону көргеш, кайгап: «Фига ыяжы канчап ындыг дүрген кадып калды?» – деп айтырганнар.

21Иисус мынча деп харыылаан: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: бүзүрээр-ле, чигзинмес-ле болзуңарза, фига ыяжы-биле болган чүүлдү кылыр хамаанчок, бо дагга безин: „Турулгаш, далайже дүже бер!“ – дээр болзуңарза, шак ынчаар бүде бээр+. 22Бүзүрээр-ле болзуңарза, мөргүп тура, дилээн чүвеңерниң дөгерезин алыр силер»+.

Иисустуң эрге-чагыргазының дугайында айтырыг

(Мк. 11:27-33; Лк. 20:1-8)

23Иисус Бурганның өргээзинче кирип келгеш, улусту өөреди бээрге, Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш чоннуң баштыңнары Аңаа чедип келгеш, айтырыг салганнар: «Сен бо бүгүнү кандыг эрге-чагырга-биле кылып тур сен? Сеңээ ол эрге-чагырганы кым берди?»+

24А Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Мен база силерге бир айтырыг салыйн. Меңээ харыылаптар болзуңарза, силерниң айтырыыңарга база харыылаар мен. 25Иоанның сугже сугар эргези+ Бургандан келген бе азы кижилерден бе?»

Олар аразында сүмележи берген: «Бис: „Бургандан“ – дизивиссе, Ол: „Ынчаарга силер чүге Иоаннга бүзүревээниңер ол?“+ – дээр болгай. 26А: „Кижилерден“ – дээр дээш, чондан коргар-дыр бис, чүге дээрге хамык улус Иоанны Бурганның медээчизи деп санаар болгай+». 27Олар Иисуска: «Билбес-тир бис» – деп харыылааннар.

Ол ынчан мынча дээн: «Мен база бо бүгүнү кандыг эрге-чагырга-биле кылып турарымны силерге чугаалавас мен».

Ийи оолдуг ада дугайында угаадыглыг чугаа

28«А ам мындыг чүүл дугайында чүү деп бодаар силер че? Ийи оолдуг бир кижи турган-дыр. Бирги оглунга баргаш, ол мынча дээн: „Оглум, бөгүн баргаш, виноград шөлүнге ажылдап көр“. 29Оозу баштай: „Барбас мен“ – дээн, а ооң соонда өскээр боданыпкаш, чорупкан. 30Ачазы өске оглунга баргаш, база-ла ынча дээн. Демгизи: „Баар мен, дээрги“ – деп харыылаза-даа, барбайн барган. 31Оларның кайызы ачазының аайындан эртпээн-дир?»

Олар: «Биргизи» – деп харыылааннар.

Иисус ооң соонда оларга мынча дээн: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: үндүрүг хавырыкчылары болгаш самыын-садар херээженнер Бурганның Чагыргазынче силерни мурнай кирер. 32Чүге дээрге Иоанн силерге шын орук айтып, баштай чедип кээрге, силер аңаа бүзүревээн-дир силер. А олар Иоаннга бүзүрээн болгай+. Ол бүгүнү көргеш безин, дөмей-ле бачыдыңар миннип, Бурганче ээлбээн база аңаа бүзүревээн-дир силер».

Виноград шөлүнүң ээзиниң дугайында угаадыглыг чугаа

(Мк. 12:1-12; Лк. 20:9-19)

33«Ам өске угаадыглыг чугаадан дыңнаңар. Бир кижи бодунуң ээлээн черинге виноград тарып алган+. Ол ону долгандыр кажаалааш, чимизин сы бастырар уургай каскаш, таңныылдаар суурга тудуп каан. Ооң соонда ол виноград шөлүн ажаакчыларга ачылалга берипкеш+, боду өске чуртче чоруй барган+. 34Дүжүт ажаар үе кээрге, ол бодунуң үлүүн алыр дээш, виноград ажаакчыларынче чалчаларын чорудупкан. 35Ынчалза-даа олар ооң чалчаларын тудуп алгаш, бирээзин эттеп, өскезин өлүрүп кааннар, а үшкүзүн даш-биле соп каапканнар+. 36Шөл ээзи ынчан оон-даа хөй өске чалчаларын ыткан, ынчалза-даа виноград ажаакчылары оларны база шак ынчаар аажылааннар. 37Адак соонда ээ кижи оларже бодунуң оглун чорудупкаш: „Мээң оглумну албан хүндүлеп көөрлер“ – деп бодаан+. 38Ынчалза-даа виноград ажаакчылары ооң оглун көргеш: „Бо-даа салгакчызы-дыр!+ Ону өлүрүп каапкаш, өнчүзүн олчалап аалы“ – дээннер. 39Олар ону сегирип алгаш, виноград шөлүнден үндүре бергеш, өлүрүп кааннар+. 40Чүл че, шөлдүң ээзи чедип келгеш, виноград ажаакчыларын канчап кааптарыл?»

41Олар Аңаа: «Ол хортаннарны каржызы-биле узуткааш, шөлүн дүжүт ажаар өйде ооң үлүүн бээр өске ажаакчыларга ачыладып каар»+ – деп харыылааннар.

42Иисус оларга мынча дээн: «Силер Бижилгеден номчувааныңар ол бе кай:

„Тудугжуларның херекчок дээш октапкан дажы
эң чугула даш апарган.
Дээрги-Чаяакчы ынчалдыр кылган,
ону көөрү биске кайгамчык-тыр!“+

43Ынчангаш Бурганның Чагыргазын силерден хунаап аарын база „дүжүдүн“ бээр чонга бериптерин силерге чугаалап тур мен. 44Кым ол дашче кээп ужарыл, чуурулдур ужуп аар, а кымче ол даш кээп дүжерил+ ону чылча базып каар»[*].

45Иисустуң угаадыглыг чугааларын дыңнааш, Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш фарисейлер Ооң оларның дугайында чугаалап турарын билип кааннар. 46Олар Иисусту тудуп хоругдаар деп барганнар, ынчалза-даа Ону Бурганның медээчизи деп хүлээп турар чондан кортканнар+.

22

Куда доюнуң дугайында угаадыглыг чугаа

(Лк. 14:15-24)

22^1Иисус оларны угаадыглыг чугаалар дузазы-биле өөредирин уламчылап+, мынча дээн: 2«Дээрниң Чагыргазы дараазында үлегерге дөмей. Бодунуң оглунуң куда доюн кылган бир хаан турган+. 3Ол чалаан аалчыларынче чалчаларын ыткан, ынчалза-даа чалатканнар келиксевейн барган. 4Хаан өске чалчаларын ыдып, оларга чагып каан: „Чалаан улузумга чугаалаңар: ‘Дойга белеткелим доозулду, семиртир азыраан молдургаларым, шарыларым соп алдым, бүгү чүве белен. Куда доюнче моорлаңар’“.

5Ынчалза-даа чалаттырганнар тоовайн, боттарының ажыл-херектерин кылып, тарай бергеннер. Бирээзи шөлче үнүпкен, өскези садыглаар черинче чорупкан, 6а чамдыктары ооң чалчаларын сегирип алгаш, дорамчылап өлүрүп каапканнар+. 7Хаанның килеңи хайынгаш, шериглерин ыдарга, олар өлүрүкчүлерни шаажылааш, ол улустуң хоорайын өрттедипкеннер+.

8А ооң соонда хаан чалчаларынга мынча дээн: „Куда доюнга хамык чүве белен-дир, ынчалза-даа чалаан улузум алдар-хүндүге төлеп чок болган-дыр+. 9Ам орук белдирлеринче баргаш, таварышкан улустуң шуптузун дойже чалаңар“. 10Чалчалар ынчан кудумчулар кезип үнгеш, таварышкан-на чонну: эки-даа, бак-даа улусту чыып эккелгеннер. Аалчылар дойлаар черни долдур ээлепкен.

11Хаан аалчыларын көөрү-биле үнүп келгеш, байырлалда кедер хеви чок кижи көрүп каан. 12Ол аңаа мынча дээн: „Өңнүк, сен бээр канчап байырлал хеви чок кирип келдиң?“ Оозу ыыттаваан. 13Хаан ынчан чалчаларынга: „Ооң хол, будун хүлээш, дашкаар, улус ыглажып, диштерин кыжырадып турар караңгыдыва, үндүр октаптыңар+“ – деп дужааган.

14Чалаттырганнар хөй, а шилиттингеннер эвээш болдур ийин».

Императорга бээр үндүрүг дугайында

(Мк. 12:13-17; Лк. 20:20-26)

15Фарисейлер ынчан үне бергеш, Иисусту, сөзүнге сылдаглап+, канчап тудуп алырын дугуржуп эгелээннер. 16Олар Иисусче боттарының өөреникчилерин иродианнар-биле[*] катай чорудупканнар.

«Башкы! – деп, айбылаткан улус чугаалаан. – Силерни шынчы база Бурганның алыс шын оруунга өөредип чоруур кижи деп билир бис. Кижилерни ылгай көрбес болгаш+, оларның эрге-ажыынга бараан болбас-тыр силер. 17Ынчаарга Силерниң бодалыңар чүл, биске чугаалап көрүңерем: императорга үндүрүг төлээр ужурлуг бис бе азы чок бе?»+

18Иисус оларның кара сагыштыын билгеш+, мынча дээн: «Ийи арынныглар, Мени чүге шенеп тур силер? 19Үндүрүг төлээр чоозуңарны Меңээ көргүзүңер». Аңаа мөңгүн чоос эккеп бээрге, 20Иисус олардан: «Мында кымның чурук-дүрзүзү база ады бар-дыр?» – деп айтырган.

21Олар: «Императорнуң» – деп харыылааннар.

Иисус ынчан: «Ынчаарга императорга – императорнуун, а Бурганга – Бурганныын бериңер» – дээн+.

22Ындыг сөстер дыңнааш, оларның аксы хак деп, Иисустан ырап чоруй барганнар.

Өлүглер аразындан катап дирлириниң дугайында

(Мк. 12:18-27; Лк. 20:27-40)

23Ол-ла хүн «Өлген улус катап дирилбес» дижир саддукейлер+ Иисуска чедип келгеш, айтырыг салган:

24«Башкы, Моисей биске: „Кандыг-бир эр кижи ажы-төл чок тургаш, өлү бээр болза, ооң дуңмазы дулгуяк чаавазы-биле өгленгеш, бодунуң өлген акызының үре-салгалын уламчылаар ужурлуг“+ – деп чугаалаан-дыр. 25Бистиң аравыска чеди алышкы чораан дижик. Улуу кадайлангаш, ажы-төл арттырбайн, өлүп калган. Ооң кадайы улуг чуржузунга кадай бооп арткан. 26Ийиги, үшкү дуңмазы болгаш шупту чеди алышкы-биле база ындыг болган. 27Адак соонда ол кадай база мөчээн. 28Хамык өлген улус катап дирлип кээрге, херээжен кымның кадайы боорул? Алышкылар ону чеделээн кадайланып чорааннар болгай».

29Харыызынга Иисус мынча дээн: «Соора барган-дыр силер, чүге дээрге Бижилгелерни-даа, Бурганның күчү-күжүн-даа билбес-тир силер. 30Катап дирилген улус кадай-даа албас, ашакка-даа барбас, харын Бурганның дээрде төлээлеринге дөмей болур. 31А өлүглер аразындан катап дирлиишкинге хамаарыштыр Бурганның силерге: 32„Мен – Авраамның Бурганы, Исаактың Бурганы болгаш Иаковтуң Бурганы-дыр мен“[*] – дээнин номчуваан силер бе? Ол – өлүглерниң эвес, а дириглерниң Бурганы-дыр»+.

33Улус Иисусту дыңнааш, Ооң берген өөредиин магадап ханмааннар.

Эң чугула айтыышкын дугайында

(Мк. 12:28-34; Лк. 10:25-28)

34Фарисейлер Иисус Бодунуң харыызы-биле саддукейлерниң аксын дуй шаапкан деп дыңнааш, чаңгыс черге чыглып келгеннер. 35Ынчан оларның бирээзи, ном-хоойлу тайылбырлакчызы, Иисусту шенеп, айтырыг салган: 36«Башкы, ыдыктыг хоойлуда эң чугула айтыышкын кайызыл?»

37Ол мынча дээн: «„Бодуңнуң Бурганың Дээрги-Чаяакчыга бүгү-ле чүлдү-чүрээңден, бүгү-ле сеткил-сагыжыңдан, бүгү-ле угаан-сарыылыңдан ынак бол“+. 38Бо дээрге бирги болгаш эң чугула айтыышкын-дыр. 39А ийиги айтыышкын аңаа дөмейлешкек: „Чаныңда кижиге бодуңга бодуң дег ынак бол“+. 40Бо ийи айтыышкында бүгү ыдыктыг хоойлу болгаш медээчилерниң өөредии туттунуп турар+».

Давидтиң Оглунуң дугайында

(Мк. 12:35-37; Лк. 20:41-44)

41Ону долгандыр чыглып келген фарисейлерден Иисус айтырыг салган: 42«Бурганның шилип алган Христозун чүү деп бодаар силер: Ол кымның Оглул?»

Олар Аңаа: «Давидтиң Оглу-дур» – деп харыылааннар+.

43Иисус оларга мынча дээн: «Ынчаарга Давид Бурганның Сүлдезинге башкарткаш, чүге Ону Дээргим деп адааныл:

44„Дээрги-Чаяакчы мээң Дээргимге мынча дээн:

‘Дайзыннарыңны буттарың адаанга эккеп салбаан шаамда,

Мээң оң таламга олур’“+.

45Бир-тээ Давид Ону Дээргим деп турар болганда, Христос канчап Давидтиң Оглу боорул?»

46Кым-даа Аңаа удур чаңгыс сөс-даа эдип шыдаваан. Ол хүнден эгелээш, кым-даа Аңаа кандыг-бир айтырыг салып дидинмээн+.

23

Фарисейлерден болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчыларындан кичээндириг

(Мк. 12:38-40; Лк. 11:37-52; 20:45-47)

23^1Иисус ынчан чон-биле база Бодунуң өөреникчилери-биле чугаалажы берген. 2Ол мынча дээн: «Ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер Моисейниң салгакчылары-дыр. 3Силер бүгү чүвени оларның айыткан аайы-биле кылыңар, ынчалза-даа оларның ажыл-херээн өттүнмеңер, чүге дээрге олар өөредип турар чүвезин боттары сагывас-тыр+. 4Олар угдунмас аар чүъктү улустуң эгиннеринге чүктедип турарлар, а боттары чаңгыс салаазын безин шимчедип, улуска дузалажыр хөңнү чок-тур. 5А кандыг-бир чүве кылза, чүгле ат чолуп кылырлар, оларның хаваанда болгаш холунда Бижилге шыгжаан хапчыгаштары калбарып+, а шыва тонунуң салбакталчак хаажылары узап бар-ла чыдар+. 6Олар найыр-дойларга база синагогаларга хүндүткелдиг дөрге орарынга ынак+. 7Олар улус чыглыр шөлдерге амыр-менди дыңнаарынга база улуска: „Башкы!“ – деп адаттырарынга ынак.

8А силерни „башкылар“ деп адавазын+, чүге дээрге силерде чүгле чаңгыс Башкы бар, а силер шупту акы-дуңмашкы силер+. 9Черге кымны-даа „ачай“ деп адаваңар, чүге дээрге силерде чүгле чаңгыс Дээрде саадаан Ада бар+. 10Силерни „башкарыкчы“ деп адавазын, чүге дээрге силерде чаңгыс Башкарыкчы – Христос бар. 11Силерниң араңарда эң чугулаңар чалчаңар болзун+. 12Бодун өрү көрдүнер кижи дора көрдүрер, а бодун боду дора көрген кижи өрү көдүртүр+.

13-14Ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер, ат болур силер! Ийи арынныглар!+ Силер улустан Дээрниң Чагыргазын дуглап, боттарыңар-даа ынаар кирбес, ынаар кириксээннерни-даа киирбес-тир силер[*].

15Ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер, ат болур силер! Ийи арынныглар! Чаңгыс-даа бол кижини иудей шажынче ээлдирип аар дээш, далайны кежип, черни эртип турар-дыр силер, а ээлдирип алгаш, ону бодуңардан ийи катап дора бужар амытанче хуулдуруптар-дыр силер.

16Согур баштакчылар+, ат болур силер! Мынча деп турар-дыр силер: „Кандыг-бир кижи Бурганның өргээзи-биле даңгыраглаар болза, ол чүү-даа дивээн-дир, а Бурганның өргээзинде алдын-биле даңгыраглаар болза, ол аазаашкынын күүседир ужурлуг“. 17О, согур сээдеңнер! Чүү чугулал: алдын бе азы ол алдынны ыдыктаан Бурганның өргээзи бе?!+
18Оон ыңай мынча деп турар-дыр силер: „Кандыг-бир кижи өргүл салыр бедигээш-биле даңгыраглаар болза, ол чүү-даа дивээн-дир, а аңаа салган өргүл-биле даңгыраглаар болза, ол аазаашкынын күүседир ужурлуг“. 19Согурлар! Чүү чугулал: өргүл бе азы ол өргүлдү ыдыктаан бедигээш бе?!+
20Өргүл салыр бедигээш-биле даңгыраглаар кижи ында салган өргүл-биле база даңгыраглап турары ол-дур. 21Бурганның өргээзи-биле даңгыраглаан кижи ында чурттаан Бурган-биле база даңгыраглап турары ол+. 22Дээр-биле даңгыраглаан кижи Бурганның дүжүлгези+ болгаш ында саадаан Бурган-биле база даңгыраглап турары ол-дур.

23Ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер, ат болур силер! Ийи арынныглар! Мята, койнут болгаш тмин деп оъттарның дүжүдүнүң оннуң бир кезиин берип-даа турзуңарза+, ыдыктыг хоойлуда эң чугула чүүлдерни: шын шииткелди, энерелди болгаш шынчы чорукту херекке албас-тыр силер+. Баштайгызын кылыр ужурлуу шын, а сөөлгүзүн кылырын база утпаза эки. 24Согур баштакчылар! Ымырааны шүүп кааптар, а тевени ажырыптар-дыр силер!

25Ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер, ат болур силер! Ийи арынныглар! Аяк-тавааңарның даштын аштап-арыглап-даа турзуңарза, ишти-хөңнүңерни чазый-харам чорук база бузут долган-дыр. 26Согур фарисей! Баштай аяаңның иштин аштап-арыглап ал, ынчан ооң дашты база арыг боор.

27Ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер, ат болур силер! Ийи арынныглар! Агарты чугайлаан чевеглерге дөмей-дир силер+: оларның дашты чараш ышкаш, а иштин өлүг сөөктер база янзы-бүрү бужар чүүлдер долган!+
28Силер база ындыг силер: даштыңардан көөрге, Бурганга шынчы улус ышкаш көстүр силер, а ишти-хөңнүңерни ийи арынныг база кем-буруулуг чорук долган.

29Ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер, ат болур силер! Ийи арынныглар! Бурганның медээчилеринге чевег тураскаалдары тудуп, чөптүг-шынныг улустуң чевеглеринде тураскаалдар каастап: 30„Ада-өгбевистиң үезинде чурттап чораан болзувусса, медээчилерниң ханын төгеринге олар-биле кады киришпес ийик бис“ – деп турар-дыр силер+. 31Силер ооң-биле, „Медээчилерни өлүрүп чораан улустуң салгакчылары бис“ деп, боттарыңарга удур херечилээниңер ол-дур. 32Ындыг болганда, уламчылаңар-ла, ада-өгбеңерниң эгелээн чүвезин эчизинге чедириңер-ле!

33Чыланнар база чылан сыскындылары!+ Тамыже дүжүрер шииткелден канчап ойлаар силер! 34Мен силерже медээчилерни, мерген угаанныгларны, башкыларны чорудуп тур мен, а силер оларның чамдыызын өлүрүп база хере шава бээр силер+, өскелерин синагогаларыңарга эриидеп база хоорайдан хоорайже сывыртай бээр силер+. 35Кем-буруу чок Авелдиң ханындан эгелээш+, өргүл салыр бедигээш биле Бурганның өргээзиниң аразынга өлүрүп кааныңар Берехияның оглу Захарияның ханынга чедир+, чер кырынга төгүлген бүгү чөптүг-шынныг улустуң ханы дээш+, шииткелди чүктээр силер. 36Алыс шынны чугаалап тур мен: ол бүгү кеземче бо салгалга дүжер!»

Иисустуң Иерусалим дээш кажыыдалы

(Лк. 13:34-35)

37«О, Иерусалим, Иерусалим! Бурганның медээчилерин өлүрүп турар база сенче чорутканнарны даш-биле соккулап каар хоорай!+ Куштуң бодунуң чаш төлдерин чалгынының адаанга чыып аары дег+, Мен чеже катап Иерусалимниң чурттакчыларын чыып аарын күзедим, ынчалза-даа силер ону күзеведиңер! 38Ол-дур, силерниң өргээңер ээн кагдынар-дыр. 39„Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден кел чыдар Кижи алгадып-йөрээтсин!“+ – дей бээриңер шаг-үе келбээн шаанда, Мени ам черле көрбезиңерни чугаалап тур мен».

24

Келир үеде болур хөлзээшкиннер

(Мк. 13:1-13; Лк. 21:5-19)

24^1Иисус оон Бурганның өргээзинден үнгеш, бар чыдырда, өөреникчилери Аңаа чоокшулап келгеш: «Бурганның өргээзиниң тудугларының чаражын!» – деп барганнар.

2Иисус оларга мынча дээн: «Бо бүгүнү көрүп тур силер бе? Силерге алыс шынны чугаалап тур мен: маңаа туружундан шимчевээн даш безин артпас, шупту тудуглар үрегдеттирип-буступ каар»+.

3Иисус Елеон даанга чааскаан олурда, өөреникчилери Аңаа чедип келгеш, айтырыг салганнар: «Ол айыыл-халап кажан боорун биске чугаалаңарам. Силерниң чедип кээриңерни болгаш бо делегейниң төнчүзүн кандыг демдек бадыткаарыл?»

4Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Кандыг-даа улуска дуурайладып аарындан кичээниңер+. 5Чүге дээрге хөй-ле кижи Мээң адым тудуп: „Мен – Христос-тур мен“ – деп келгеш, эңдерик улусту мегелеп кааптар+. 6Чоокта дайын-чааның шимээнин болгаш ыракта дайын-чаалар дугайында чугааларны дыңнап каар силер+. Ындыг-даа болза, кортпаңар. Ол бүгү болур ужурлуг, ынчалза-даа бүгү чүвениң ылаптыг төнчүзү ол эвес-тир. 7Ийе, бир чонче өске чон, бир күрүнеже өске күрүне халдай бээр+. Чер болганга аш-чут база чер шимчээшкиннери болур+: 8ол бүгү, божаан херээженниң эъдиниң аарыы дег, хилинчектиң чүгле эгези-дир.

9Силерни ынчан хилинчектээр дээш, улуска тудуп берип, өлүрүп эгелээр. Мээң адым ужун бүгү кижи төрелгетен силерни көөр хөңнү чок апаар+. 10Эңдерик улус бо моондакты ажып шыдавастап, бот-боттарын сатчып база көрүшпестеп эгелээр+. 11Хөй меге медээчилер ынчан тыптып келгеш, эңмежок улусту мегелеп кааптар+. 12Бузут ынчалдыр нептерээрге, эңдерик улустуң ынакшылы соой бээр. 13Ынчалза-даа ол бүгүнү эчизинге чедир шыдашкан кижи камгалалды алыр+. 14Дээрниң Чагыргазының дугайында бо Буянныг Медээни бүгү делегейге, хамык чоннарга медеглээн турар+, бүгү чүвениң төнчүзү чүгле ооң соонда кээр».

Ам кээр коргунчуг айыыл-халап

(Мк. 13:14-23; Лк. 21:20-24)

15«Ол дугайында Даниил медээчиниң чугаалааны, ыдыктыг черде турар хоозуралдың бужар чудун көрүп кагзыңарза (номчуп орар кижи шын угаазын!)+, 16Иудеяда чурттаан улус дагларже дезипсин. 17Бажыңының кырынга[*] турган кижи, эт-севин алыр дээш, бажыңынче дүжүп кирбезин+. 18Шөлге ажылдап чораан кижи, идик-хевин алыр дээш, бажыңынче ээп келбезин. 19Ол хүннерде иштиг-сааттыг болгаш эмер чаш уруг-дарыглыг улус ат болур!+
20Кыжын азы амыр-дыш хүнүнде деспес дээш мөргүңер. 21Бо делегейни чаяаганындан бээр, амдыгаа чедир кажан-даа болбаан база моон соңгаар кажан-даа болбас коргунчуг хилинчек ол үеде болур+. 22Бурган ол хүннерниң санын кызырбаан болза, амылыг кижи бүрүзү менди үнмес ийик. Ынчалза-даа Бодунуң шилип алганы улус дээш, Бурган ол хүннерниң санын кызырар+.

23Силерге ынчан кандыг-бир кижи: „Көр, Христос бо-дур!“ азы „Ол бо-дур!“ – дээр болза, аңаа бүзүревеңер!+
24Чүге дээрге боттарын „Христос мен“ дээр азы „Медээчи мен“ дээр улус тыптып келгеш, болдунар-ла болза, Бурганның шилип алган улузун безин мегелээр дээш, өндүр улуг бадыткал демдектери болгаш кайгамчык чүүлдер көргүзер+. 25Дыңнаңар, Мен силерни баш бурунгаар сагындырдым+.

26Ынчангаш силерге: „Көрүңер, Христос ээн кургаг ховуда-дыр!“ – дээр болза, ынаар барбаңар азы: „Көрүңер, Ол мында, дуу бажыңда чаштынып турар-дыр“ – дээр болза, бүзүревеңер. 27Чөөн чүктен кызаш дээш, барыын чүкке чедир кызаңнаан чаңнык дег, Кижи амытан Оглу ынчалдыр ээп кээр+. 28Кайда сек чыдарыл, аңаа сек чиир куштар чыглып кээр»+.

Кижи амытан Оглунуң чедип кээри

(Мк. 13:24-27; Лк. 21:25-28)

29«Ол хүннерниң айыыл-халавы болуп эрткен дораан-на,

хүн караа өжер+, ай чырытпастай бээр,
сылдыстар дээрден кээп дүжер база
дээрниң күчү-күштери сириңейнип, божаңнай бээр+.

30Кижи амытан Оглунуң кээриниң демдээ ол үеде дээрге көстүп кээр. Күчү-күжү биле өндүр чырыынга бүргеткен, дээрниң булуттарын кырлап кел чыдар Кижи амытан Оглун көрүп кааш+, чер кырында хамык аймак-чон кажыыдап база ыглажып эгелээр+. 31Ол, трубаны ыыткыр этсип+, Бодунуң шилип алган улузун чырык черниң дөрт чүгүнден, өртемчейниң бир кыдыындан өске кыдыынга чедир чыып эккелзин дээш, Бодунуң төлээлерин чорудуптар»+.

Фига ыяжының чижээ-биле кичээндириг

(Мк. 13:28-31; Лк. 21:29-33)

32«Фига ыяжындан үлегер-чижектен алыңар: ооң будуктары хөөп, бүрүлери частып кээрге, чай удавас дүжер дээрзин эндевес болгай силер. 33Шак ынчалдыр, ол бүгүнү көргеш, Кижи амытан Оглу мырыңай бо, эжик аксында келген дээрзин билип алыңар. 34Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: ол бүгү чүве боттанмаан шаанда, бо салгалдың улузу өлүп читпес+. 35Дээр биле чер эстип-хайлы бээр, а Мээң сөстерим эстип-хайылбас»+.

Шагы, хүнү билдинмес

(Мк. 13:32-37; Лк. 12:38-40; 17:26-30, 34-36)

36«А ол хүннүң база шактың кажан кээрин кым-даа: дээрниң төлээлери-даа, Оглу-даа билбес[*] – чүгле Бурган Ада Боду билир+. 37Нойнуң үезинде болуп турганы дег+, Кижи амытан Оглунуң чедип кээр хүнүнде база ындыг боор. 38Ол хүннерде, суг халавының мурнуу чарыында, Нойнуң бажың-хемезинге олурупканы хүнге чедир, улус-чон ижип-чип, кадай ап база ашакка барып келген болгай. 39Суг халап келгеш, оларның шуптузун узуткап каггыжеге чедир+, олар чүнү-даа угаап бодавааннар. Кижи амытан Оглу чедип кээрге, база шак ындыг боор. 40Ийи кижи ынчан шөлде ажылдап турар болза, бирээзин алгаш баар, а өскезин арттырып каар+. 41Ийи херээжен дээрбеге тараа дээрбелеп турар болза, бирээзин алгаш баар, а өскезин арттырып каар.

42Ынчангаш одуг-сергек болуңар, чүге дээрге Дээргиңерниң кандыг хүнде чедип кээрин билир эвес силер+. 43Мону база билип алыңар: бажың ээзи дүнекиниң каш шакта оор кээрин билир турган болза, ол удувас ийик база бодунуң бажыңын оорлаттырбас ийик+. 44Ынчангаш силер база белен болуңар, чүге дээрге Кижи амытан Оглу силерниң манаваан шагыңарда чедип кээр»+.

Шынчы база шынчы эвес ийи чалча

(Лк. 12:42-48)

45«Шынчы болгаш сарыылдыг чалча кандыг болурул? Бажың ээзи бир чалчазын өскелериниң бажынга салгаш, оларга аъш-чемни чогуур үезинде бээр кылдыр томуйлап каан дижик. 46Ээзи чедип келгеш, ооң ынчалдыр ажылдап турарын көрүп каар болза, ол чалча амыр-чыргалдыг+. 47Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: ээзи ону бүгү ээлээн чүвезиниң бажынга олуртуп каар. 48А ол чалча ойлук чок болуп, бүдүү иштинде: „Мээң дээргим ам дораан келбес-ле болгай“ – дээш+, 49өске чалчаларны эттеп-соп, а боду чилбиленип, арагачылар-биле пактай берген дижик. 50Ындыг чалчаның ээзи ооң манавааны хүнде база бодавааны шакта чедип келгеш, 51ону чула кезеткеш, ийи арынныг улус-биле дөмей кылдыр аажылаар. Аңаа ыы-сыы үнер база диштер кыжыраажы дыңналыр+».

25

Он кыс дугайында угаадыглыг чугаа

25^1«Ол хүнде Дээрниң Чагыргазы мындыг үлегерге дөмей. Үс куткан деңнерин туткаш, күдээже уткуштур+ үнүпкен он кыс турган. 2Оларның бежи угаанныг, а бежи мелегей чүве-дир. 3Мелегей кыстар деңнерин ап алза-даа, немей кудар үзү чок болганнар. 4А угаанныг кыстар деңнери-биле катай саваларда үзүн база ап алганнар. 5Күдээ оол саадай бээрге+, бүгү кыстарның бажы согаш кыннып, удуй бергеннер. 6Дүн ортузунда: „Көрүңер, күдээ кел чор! Ону уткуп үнүңер!“ – деп кыйгы дыңналган. 7Ол дораан хамык кыстар тура халышкаш, деңнерин кыпсып эгелээннер. 8Мелегей кыстар угаанныгларынга: „Үзүңерден бичииден бериңерем, деңнеривис өжүп тур“ – дээннер. 9А угаанныг кыстар: „Чок, бербес бис, оон башка үс силерге-даа, биске-даа четпейн баар. Ооң орнунга садыгжыларже баргаш, садып алыңар“ – деп харыылааннар. 10Олар үс садып ап чоруур аразында, күдээ чедип келген. Белен турган беш кыс ооң-биле кады куда доюнче+ кире бээри билек, оларның соондан эжикти хаапкан.

11Ооң соонда арткан кыстар чедип келгеш: „Дээрги! Дээрги! Эжииң ажыдып көр!“ – дээннер+. 12А ол: „Чок, силерни билбезим ылап шын“ – деп харыылаан+. 13Ынчангаш серемчилелдиг болуңар+, чүге дээрге Кижи амытан Оглунуң чедип кээр[*] хүнүн-даа, шагын-даа билбес болгай силер»+.

Немелде чок болган акша дугайында угаадыглыг чугаа

(Лк. 19:12-27)

14«Ынчан ырак чуртче чоруп тура, бодунуң чалчаларын кый деп алгаш, эт-хөреңгизин оларга карактадып каан кижи-биле болганы дег болур. 15Ол бир чалчазынга – беш, өскезинге – ийи, а үшкүзүнге – бир шоодай мөңгүн акша берип каан. Кижи бүрүзүнге ооң шыдаар шаг-шинээн барымдаалап бергеш, боду чорупкан. 16Беш шоодай мөңгүн алган кижи ол акшаны дораан саарылгаже кииргеш, немей бешти ажылдап алган. 17Ийи шоодай мөңгүн алган кижи база ийини немей ажылдап алган. 18А бир шоодай мөңгүн алган кижи баргаш, оңгар каскаш, дээргизиниң акшазын ынаар хөөп каан.

19Үр үе эрткен соонда, чалчаларның дээргизи ээп келгеш, оларга карактадып каан акшазы дээш, харыы тударын негээн+. 20Беш шоодай акша алган кижи келгеш, немей база бешти эккелген. Ол мынча дээн: „Дээрги, силер меңээ беш шоодай акша берген силер, а бо мээң немей ажылдап алганым беш шоодай акша-дыр“. 21Дээргизи аңаа: „Кончуг эки-дир, сен эки болгаш шынчы чалча-дыр сен! Сен бичии херек башкарарынга шынчың көргүстүң, ам сеңээ улуг ажыл-херек дагзыр мен+. Мээң өөрүшкүм+ үлежип көр“ – дээн.

22Ийи шоодай акша алган кижи база чедип келгеш: „Дээрги, силер меңээ ийи шоодай акша бээриңерге, немей база ийини ажылдап алдым“ – дээн. 23Дээргизи аңаа: „Кончуг эки-дир, сен эки болгаш шынчы чалча-дыр сен! Сен бичии херек башкарарынга шынчың көргүстүң, ам сеңээ улуг ажыл-херек дагзыр мен. Мээң өөрүшкүм үлежип көр“ – дээн.

24Ооң соонда бир шоодай акша алган кижи чедип келгеш, мынча дээн: „Дээрги, мен силерни каржы-хажагай кижи деп билир мен: тарываан-даа чериңерден ажаап аар, чашпаан-даа чериңерден чыып аар болгай силер. 25Мен силерден сезиндим, ынчангаш акшаңарны черге хөөп кагдым. Акшаңар бо-дур, ап ап көрүңер“. 26Дээргизи аңаа: „Сөлгүжок бак, чалгаа чалча!+ Тарываан-даа черимден ажаап аарымны, чашпаан-даа черимден чыып аарымны билир ышкажыл сен. 27Ындыг болганда, мээң акшамны саарылгаже киирер турган-дыр сен, мен ынчан ээп келгеш, акшамны орулгазы-биле катай алгай эртик мен. 28Ооң бир шоодай акшазын хунаап алгаш, он шоодай акшалыг кижиге бериптиңер. 29Чүвези бар кижиге оон-даа немей бээр, ол ынчан артыкшылдыг боор, а чүвези чок кижиниң бар бичии-даа чүвезин хунаап алыр+. 30Бо сөлгүжок бак чалчаны дашкаар, улус ыглап-сыктап, диштерин кыжыраткан караңгыже үндүр октаптыңар+“ – дээн».

Чоннарны шиидери

31«Бодунуң өндүр чырыынга бүргеткен Кижи амытан Оглу хамык төлээлеринге үдеткен чедип келгеш+, Бодунуң чайынналган дүжүлгезинге саадаптар+. 32Ооң мурнунга бүгү чоннар чыглып кээр+. Ол улусту, кадарчының хоюн өшкүзүнден үзери дег, ийи кезекке үзүп аар+. 33Ол хоюн – оң талазынга, а өшкүзүн – солагай талазынга бөлүп аар. 34Хаан ынчан оң талазында турарларга мынча дээр: „Мээң Адамга алгадып-йөрээткеннер, бээр келиңер! Өртемчейни чаяаганындан бээр силерге белеткээн Дээрниң Чагыргазын салгап алыңар+. 35Чүге дээрге Мен аштап турумда, силер Мени чемгерип кагдыңар; суксап турумда, силер Мээң суксунум хандырдыңар; чер кезип чорумда, силер Мени хоргададып алдыңар+; 36чанагаш турумда, силер Мени хепкерип кагдыңар; аарып чыдырымда, силер Мени ажаап-карактап келдиңер; кара-бажыңга чыдырымда, силер Меңээ ужуражып турдуңар+“.

37Чөптүг-шынныг улус ынчан Аңаа мынча деп харыылаар: „Дээрги, кажан бис аштап туруңарда көргеш, Силерни чемгерген улус боор бис, суксап туруңарда көргеш, суксунуңар хандырган улус боор бис? 38Чер кезип чоруңарда көргеш, хоргадал берген улус боор бис; чанагаш туруңарда көргеш, хепкерген улус боор бис? 39Кажан бис аарып туруңарда көргеш, Силерни ажаап-карактаан улус боор бис; кара-бажыңга чыдырыңарда көргеш, ужурашкан улус боор бис? Кажан ынчалган улус боор бис?“

40Хаан оларга мынча деп харыылаар: „Алыс шынны чугаалап тур мен: Мээң бо эң бичии дуңмаларымның бирээзинге ол бүгүнү кылганыңар дээрге-ле ону Меңээ база кылганыңар ол-дур“+.

41А ооң соонда Хаан солагай талазында турарларга мынча дээр: „Менден ырап чоруңар, каргыштыг хейлер!+ Эрликке болгаш ооң төлээлеринге белеткээн мөңге отче барыңар+. 42Мен аштап турдум, а силер Мени чемгербедиңер; Мен суксап турдум, а силер Мээң суксунум хандырбадыңар; 43Мен чер кезип чордум, а силер Мени хоргадатпайн бардыңар; чанагаш турдум, а силер Мени хепкербедиңер, аарып турдум база кара-бажыңга чыттым, а силер Менче сагыш салбадыңар“.

44Олар ынчан мынча дээр: „Дээрги, кажан бис Силерниң аштап, суксап азы чер кезип турганыңарны, чанагаш чорааныңарны, аарып азы кара-бажыңга чытканыңарны көргеш, Силерге дузалаваан улус боор бис? Кажан ынчалган улус боор бис?“

45Хаан оларга: „Алыс шынны чугаалап тур мен: Мээң эң бичии бо улузумнуң бирээзинге ол бүгүнү кылбааныңар дээрге-ле ону Меңээ база кылбааныңар ол-дур“ – деп харыылаар+. 46Олар ынчан мөңге кеземчеже чоруптар, а чөптүг-шынныг улус мөңге амыдыралды алыр»+.

26

Иисуска удур сүлчээ

(Мк. 14:1-2; Лк. 22:1-2; Ин. 11:45-53)

26^1Иисус ол чугаазын төндүргеш, Бодунуң өөреникчилеринге мынча дээн: 2«Хосталыышкын байырлалынга+ чедир ийи хүн арткан-дыр, Кижи амытан Оглун садыпкаш, белдир-ыяшка хере шаварын билип алыңар».

3Ол өйде Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш чоннуң баштыңнары Бурганның дээди бараалгакчызы Каиафаның ордузунга чыглып келгеш, 4Иисусту дуюкаа тудуп аарын болгаш өлүрүп каарын дугуржуп алганнар. 5Олар: «Чүгле байырлал үезинде ынчап болбас. Оон башка чон хөлзээзин үндүрүп болур» – деп дугурушканнар.

Вифанияга Иисустуң бажын үс-биле чагганы

(Мк. 14:3-9; Лк. 7:36-50; Ин. 12:1-8)

6Иисус Вифанияга+, кежи аарыг чораан+ Симоннуң бажыңынга турган. 7Ол чемненип чыдырда, үнелиг чаагай чыттыг үс куткан алебастр доңгалыг херээжен Аңаа чоокшулап келгеш, үзүн Ооң бажынче кудуп, чаап берген.

8Ооң өөреникчилери ону көргеш, хорадап үнгеннер: «Ындыг чарыгдалдың ажыы чүл? 9Ол үстү хөй акшага садыпкаш, ядыыларга үлеп берип болур турган болгай!»

10Иисус ону билгеш, оларга мынча дээн: «Ол херээженни дүвүретпейн көрүңер, Меңээ эки херек кылган кижи-дир! 11Ядыылар силер-биле үргүлчү кады турар+, а Мен силер-биле үргүлчү кады турбас мен+. 12Мээң мага-бодумче чаагай чыттыг үзүн кудуп бергеш, ол Мени орнукшударынга белеткеп кагды+. 13Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: бүгү делегейге, Буянныг Медээни суртаалдаан чер бүрүзүнге+, улус бо херээженниң кылган херээниң дугайында чугаалажып, ону сактып чоруур».

Иуданың саттыныкчы болуксай бергени

(Мк. 14:10-11; Лк. 22:3-6)

14Он ийи элчинниң бирээзи боор Иуда Искариот+ ынчан Бурганның дээди бараалгакчыларынга четкеш, чугаа кылган: 15«Иисусту силерге садыпсымза, меңээ чүнү бээр силер?» Олар аңаа үжен мөңгүн чоос санап бергеннер+. 16Оон бээр-ле Иуда, Иисусту садыптар дээш, эптиг таварылга дилеп эгелээн.

Хосталыышкын байырлалынга белеткел

(Мк. 14:12-21; Лк. 22:7-14, 21-23; Ин. 13:21-30)

17Хаарган далганнар байырлалының бирги хүнүнде өөреникчилери Иисуска чоокшулап келгеш, айтырыг салганнар: «Хосталыышкын байырлалының кежээки чемин Силерге каяа белеткеп бээр бис?» 18Ол мынча дээн: «Хоорайда айтып бээрим кижиге баргаш: „Башкы: ‘Мээң үем чоокшулап келди. Мен Хосталыышкын байырлалын өөреникчилерим-биле кады сээң бажыңыңга байырлаар мен’ – дээр чүве-дир“ – деп чугаалаңар». 19Өөреникчилери Иисустуң оларга чугаалаан аайы-биле кылгаш, байырлалдың кежээки чемин белеткеп кааннар.

20Кежээ дүшкенде, Ол он ийи элчини-биле кады чемненири-биле олурупкан. 21Кежээки чемни чип ора, Иисус: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: силерниң бирээңер Мени садыптар-дыр»+ – дээн.

22Аажок муңгараан өөреникчилер удаа-дараа айтырып эгелээн: «Ол мен эвес-ле боор мен аа, Дээрги?»

23Харыызынга Ол мынча дээн: «Мээң-биле кады чаңгыс тавактан чем чип турар кижи Мени садыптар-дыр! 24Бижилгеде ол дугайында бижээни дег+, Кижи амытан Оглу оруун эртер ужурлуг, ынчалза-даа Ону садыптар кижи ат болур!+ Ол кижиниң шуут төрүттүнмээн боору эки ийик!»

25Ону садыптар дээн Иуда ынчан: «Мен канчап ол боор мен, Башкы?» – деп айтырган.

Иисус аңаа: «Бодуң ынча деп тур сен» – деп харыылаан.

Дээрги-Чаяакчының кежээки чеми

(Мк. 14:22-26; Лк. 22:15-20; 1 Кор. 11:23-25)

26Олар чемненип олурда, Иисус хлебти алгаш, Бурганга өөрүп четтиргеш, ону үзе тыртып, өөреникчилеринге бербишаан, мынча дээн: «Алгаш, чиңер, бо дээрге Мээң мага-бодум-дур+». 27А ооң соонда Ол дашканы көдүргеш, Бурганга өөрүп четтиргеш, ону өөреникчилеринге сунгаш, мынча дээн: «Дөгереңер ижиңер, 28бо дээрге хөй улустуң бачыттарын өршээри-биле төгерим, чагыг-керээ чарар Мээң ханым-дыр+. 29Силерге чугаалап тур мен: Адамның Чагыргазынга силер-биле кады чаа арага ижер хүнүм келбээн шаанда, Мен ам моон соңгаар виноград арагазы ишпес мен». 30Олар ыдыктыг ырны ырлашкаш, Елеон даанче чорупканнар+.

Пётрнуң Иисустан ойталаарын баш бурунгаар медеглээни

(Мк. 14:27-31; Лк. 22:31-34; Ин. 13:36-38)

31Иисус ынчан оларга мынча дээн: «Бижилгеде: „Кадарчызын соп каарымга, кодан хой тарай маңнажы бээр“+ – деп бижээни дег, силер шупту бо дүне Менден ойталаар-дыр силер+. 32Ынчалза-даа катап дирилгеним соонда, Мен Галилеяга мурнай чедип келгеш, силерни аңаа манаар мен»+.

33А Пётр Аңаа: «Улус Силерден шупту-даа ойталаар болза, мен кажан-даа ынчанмас мен!» – деп харыылаан.

34Иисус аңаа: «Алыс шынны сеңээ чугаалап тур мен: бо дүне-ле, аскыр-дагаа алгырар бетинде, Менден үш катап ойталаар-дыр сен» – дээн.

35Пётр: «Силер-биле кады өлүр-даа апаар болзумза+, Силерден черле ойталавас мен!» – дээн. Өске өөреникчилер база ынча деп аашкынар болганнар.

Иисустуң Гефсиманияга Бурганга мөргүл кылганы

(Мк. 14:32-42; Лк. 22:39-46)

36Иисус оон өөреникчилери-биле кады Гефсимания дээр черге чедип келгеш, оларга мынча дээн: «Маңаа олуруңар, Мен ол аразында дөө ынаар барып, мөргүп алыйн». 37Ол Пётрну база Зеведейниң ийи оглун эдертип алгаш+, качыгдап, ундарап эгелээн. 38Иисус ынчан оларга мынча дээн: «Качыгдал мээң сеткилимни өлүмнүү-биле карартыр базып тур+. Маңаа туруңар, Мээң-биле кады сергелеңнеп, удуваңар».

39Иисус олардан элээн ырай бергеш, черге доңгайып чыдыпкаш, мөргүп эгелээн+: «Ачай! Болдунар-ла болза, хилинчектиң бо дашказы Менден чайлай берзин!+ Ындыг-даа болза, бүгү чүве Мээң эвес, а Сээң күзел-сорууң ёзугаар болзун»+.

40Иисус өөреникчилеринче ээп келгеш, оларның удуп чыдарын көргеш, Пётрга мынча дээн: «Силер Мээң-биле кады оода чаңгыс шак иштинде сергек болуп шыдавааныңар ол бе? 41Күткүлгеге алыспас дээш+, серемчилелдиг болуп, мөргүңер. Сеткил-сагыш – сергек, а мага-бот – суларгай болгай».

42База катап ырадыр кылаштай бергеш, Иисус мынчаар мөргүй берген: «Ачай! Хилинчектиң бо дашказы Менден чайлаттынмайн, ону Мен албан ижер ужурлуг болзумза, Сээң күзел-сорууң чогуп бүтсүн!+»

43Ол ээп кээрге, өөреникчилери ам база удуп чыткан: оларның карактары шимдинип турган. 44Оларны каапкаш, катап ырадыр кылаштай бергеш, Иисус биеэги-ле сөстери-биле үшкү удаа мөргүй берген. 45Иисус оон өөреникчилеринче ээп келгеш, оларга мынча дээн: «Силер ам-даа удуп дыштанмышаан силер бе? Дыңнаңар, шак-үе келген-дир+, Кижи амытан Оглун бачыттыглар холунга тудуп берип турар-дыр+. 46Тургулаңар, чоруулуңар! Саттыныкчы мырыңай бо келди, көрүңер!»

Иисусту тудуп хоругдааны

(Мк. 14:43-50; Лк. 22:47-53; Ин. 18:3-12)

47Иисус ынча дээри билек, он ийи элчинниң бирээзи боор Иуда чедип келген+. Иуда Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш чоннуң баштыңнарының чорудупканы, хылыштар, моңнар-биле чепсегленген хөй улус эдертип эккелген. 48Саттыныкчы оларга: «Ошкап каарым кижи Иисус ол боор – деп демдек айтып, – Ону тудуп алыр силер» – деп дугуржуп алган турган. 49Иуда ол-ла дораан Иисуска чеде бергеш: «Амыр-менди-ле, Башкы!» – дээш, Ону ошкап каан.

50А Иисус аңаа мынча дээн: «Өңнүк, чүнү кылыр дээш келген ийик сен, ону кыл»[*]. Чепсектиг улус ынчан чедип келгеш, Иисусту тудуп алганнар.

51Иисустуң чанынга турганнарның бирээзи хылыжын ушта тырткаш+, Бурганның дээди бараалгакчызының чалчазының кулаан одура шаапкан. 52Иисус аңаа мынча дээн: «Хылыжың хыннап ал! Хылыш көдүрген кижи боду хылыштан өлүр чүве+. 53Азы сен Мени Адамдан дилег кылып шыдавас деп бодадың бе? Ол Меңээ он ийи түмен ажыг дээрниң төлээлерин чорудуп бээр турган ийик! 54А ындыг таварылгада Бижилгелер канчап боттанырыл? Ол бүгү шак ынчаар боттаныр ужурлуун бижээн-не болгай!»

55Иисус ынчан чыылган чонга мынча дээн: «Силер чүге Мени тудуп аарда, хылыштарлыг, моңнарлыг чедип келдиңер? Кай, Мен дээрбечи-дир мен бе? Мен хүннүң-не Бурганның өргээзинге улус өөредип турдум+, а силер Меңээ хол дегбедиңер чоп. 56Медээчилерниң бижилгелери боттанзын дээш, бо бүгү болуп турар-дыр+».

Өөреникчилери ынчан Ону каапкаш, дезе бергеннер+.

Иисус дээди иудей Чөвүлелдиң мурнунда

(Мк. 14:53-65; Лк. 22:54-55, 63-71; Ин. 18:13-14, 19-24)

57Иисусту тудуп алган улус Ону Бурганның дээди бараалгакчызы Каиафага эккелген. Ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш чоннуң баштыңнары ында шагда-ла чыглып келген болган. 58(А Пётр Бурганның дээди бараалгакчызының бажыңының хериминге чедир Иисусту бүдүү эдерип чедип келген. Ол ынаар киргеш, хамык херектиң төнчүзүн көөрү-биле таңныылдар аразынга олуруп алган.)

59Иисусту өлүрүп шиидер дээш, Бурганның дээди бараалгакчылары база бүгү дээди иудей Чөвүлел Иисуска удур меге херечилелдер тыварын оралдашкан. 60Меге херечилел кылган улус хөй-даа турган болза+, олар Ону буруудадыр чылдак тыппаан. Адак сөөлүнде ийи меге херечи келгеш: 61«„Бурганның өргээзин үрегдеп-бускаш, ону үш хүн дургузунда катап тудуп тургузуп шыдаар мен“ – деп турган кижи бо-дур» – дээннер+. 62Бурганның дээди бараалгакчызы ынчан туруп келгеш: «Чүге харыылавайн тур сен? Бо улус сеңээ удур чүнү херечилеп турары ол?» – дээн+. 63Ынчалза-даа Иисус ыыттаваан. Бурганның дээди бараалгакчызы Оон айтырган: «Дириг Бурганның мурнунга биске чугаалап көр, Сен – Христос, Бурганның Оглу сен бе?+»

64Иисус аңаа: «Силер бодуңар ынча дидиңер – дээн. – А Мен силерниң шуптуңарга чугаалап тур мен: моон соңгаар Кижи амытан Оглун Күчүлүг Бурганның оң талазында олурар база дээрниң булуттарын кырлап чоруур кылдыр көөр силер»+.

65Бурганның дээди бараалгакчызы ынчан кеткен хевин ора соп каапкаш+, мынча дээн: «Ол Бурганны дорамчылап тур! Биске ам херечилерниң херээ чүл? Силер шупту Ооң Бурганны дорамчылаанын дыңнадыңар!+
66Кандыг шииткел үндүрер силер че?» Харыызынга олар: «Ол буруулуг-дур, өлүр ужурлуг-дур!» – дээннер+. 67Ооң соонда олар Ооң арнынче дүкпүрүп, эттеп эгелээннер+. Өскелери Ооң артындан чаактарынче дажып: 68«Христос, Сени кым дажыпты? Өттүр билип медегле!» – деп турганнар.

Пётрнуң Иисустан ойталааны

(Мк. 14:66-72; Лк. 22:56-62; Ин. 18:15-18, 25-27)

69А Пётр бажың даштынга херим иштинге олурган. Бир чалча херээжен аңаа чоокшулап келгеш: «Сен база Галилея чурттуг Иисус-биле кады турдуң чоп» – дээн.

70Ынчалза-даа Пётр хамык улус мурнунга оон ойталап: «Чүнү соора эдип турарың ол?» – дээн.

71Ол үнер эжикче чоруптарга, ону көрүп каан өске чалча херээжен ында турган улуска мынча дээн: «Бо кижи база Иисус-биле кады чораан чүве».

72Пётр база катап ойталап: «Ол Кижини билбес мен» – деп даңгыраглаан.

73Элээн үе эрткенде, орта турган улус Пётрга чоокшулап келгеш: «Сен ылап-ла оларның бирээзи-дир сен, чугаалаар аяныңдан-на илдең-дир» – дээннер.

74Пётр ынчан база катап аашкынып, чыгаанга кирип эгелээн: «Мен ол Кижини шуут билбес мен!» Ол өйде аскыр-дагаа алгыра берген. 75Пётр Иисустуң: «Аскыр-дагаа алгырар бетинде, Менден үш удаа ойталаар-дыр сен» – дээн сөстерин сактып келген+. Ол ооң соонда үнгеш, ишкирнип ыглай берген.

27

Иисус рим чагырыкчы Пилаттың мурнунда

(Мк. 15:1; Лк. 23:1-2; Ин. 18:28-32)

27^1Эртен эрте Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары дөгере чөвүлежип чугаалашкаш, Иисусту өлүрер деп шиитпир үндүргеннер. 2Олар Ону хүлээш, чагырыкчы Пилатка+ аппарып хүлээдип бергеннер.

Иуданың өлүмү

(Аж.-ч. 1:18-19)

3Иисусту садыпкан Иуда Ооң шииттирип алганын көргеш, кем-буруузун миннип, Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш баштыңнарга үжен мөңгүн чоозун эгидип бергеш: 4«Буруу чок кижини садып, бачыт үүлгеттим» – деп турган. А демгилери: «Биске ол кандыг хамаанныг чүвел? Ол сээң херээң-дир» – деп харыылааннар. 5Иуда чоостарын Бурганның өргээзинге тө чажыпкаш, чоруй баргаш, моңну берген+. 6Бурганның дээди бараалгакчылары чоостарны чыып алгаш: «Бо акша хан өртээ болган төлээде, ону Бурганның өргээзиниң акша-мөңгүн чыыр хааржаанга+ суп болбас» – дээннер. 7Олар сүмелешкеш, ол акша-биле «Дой сава кылыкчызының шөлү» дээр, даштыкы улусту хөөржүдер черни садып аарын шиитпирлээннер. 8Ынчангаш бөгүнге дээр ол шөлдү «Ханныг шөл» деп адап турар.

9Иеремия медээчини дамчыштыр баш бурунгаар чугаалаан медеглел ынчаар боттанган+:

«Олар израиль чоннуң Ол дээш доктааткан өртээ –
үжен мөңгүн чоосту ап алгаш,

10Дээрги-Чаяакчының меңээ дужааганы дег,

„Дой сава кылыкчызының шөлү“ дээш берипкеннер»+.

Пилаттың Иисусту байысааганы

(Мк. 15:2-5; Лк. 23:3-5; Ин. 18:33-38)

11Иисусту чагырыкчының мурнунга тургузуп каан. «Сен – иудей хаан сен бе?»+ – деп, Пилат Оон айтырган.

Иисус: «Силер бодуңар ынча дидиңер» – деп харыылаан. 12А Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш баштыңнар Ону буруудады бээрге, Иисус оларга кандыг-даа харыы бербээн.

13Пилат ынчан Аңаа мынча дээн: «Дыңнавайн тур сен бе? Сеңээ удур буруудадыышкыннарның хөйүн көрбес бе?!»+
14Ынчалза-даа Иисус чагырыкчыга харыылавайн барып, ону аажок кайгаткан.

Варавваны хостааны, а Иисусту өлүмге шиидип кааны

(Мк. 15:6-15; Лк. 23:13-25; Ин. 18:39—19:16)

15Чагырыкчы Хосталыышкын байырлалында чоннуң шилээни бир херектенни хостап бээр чаңчылдыг турган. 16Ол үеде Варавва дээр билдингир херектен кара-бажыңга чыткан чүве-дир. 17Улус чыглып кээрге, Пилат олардан айтырган: «Мен силерге кымны хостап берейн? Кайызын хостап алыксап тур силер: Варавваны бе азы Христос деп адаар Иисусту бе?» 18(Иисусту адааргаан сагыш-биле+ аңаа тудуп эккелгенин Пилат билип турган.)

19Пилат шииткел үндүрер бедик черге олурда, ооң кадайы аңаа сөс дамчыттырыпкан: «Ол кем-буруу чок кижи-биле үрелдешпе! Мен бо дүне дүжүмде Ол дээш аажок човаг-хинчек көрдүм».

20Ынчалза-даа Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш баштыңнар чонну Иисусту өлүрүп шиидерин, а Варавваны хостаарын дилээр кылдыр көгүдүп каапканнар+.

21Чагырыкчы олардан: «Бо ийи кижиниң кайызын хостап берейн, кымны дээр силер?» – деп айтырган.

Улус шупту: «Варавваны!» – деп алгырган.

22Пилат оларга мынча дээн: «А Христос деп адаар Иисусту канчаайн?»

Шуптузу аңаа: «Ону хере шаап шаажылаңар!» – дээр болган.

23Чагырыкчы: «Чогум чүү дээш? Ол кандыг кемниг херек кылганыл?» – деп айтырган+.

Ынчалза-даа олар улам ыыткыр алгыржып-ла турган: «Ону хере шавыңар!»

24Пилат чүнү-даа кылып шыдавазын база үймээн-даа үнер чыгыы апарганын көргеш, суг алдыртып алгаш, чон мурнунга холдарын чуггаш: «Мен бо кижиниң өлүмү дээш буруу чок мен, бодуңар харыылаңар» – дээн+.

25Ынчаарга чон: «Ооң өлүмү дээш кеземче бистиң база ажы-төлүвүстүң кырынга дүшсүн» – деп харыылаан+.

26Пилат ынчан улуска Варавваны хостап берген, а Иисусту кымчылааш, хере шавары-биле аппаарын дужааган+.

Шериглерниң Иисусту дорамчылааны

(Мк. 15:16-20; Ин. 19:2-3)

27Пилаттың шериглери ынчан Иисусту чагырыкчының ордузунче аппарганнар. Ону долгандыр бүдүн батальон хире шериг чыглып келген. 28Олар Ооң хевин ужулгаш, Аңаа хааннар кедер хүрең-кызыл тон кедирип кааннар. 29Оон тенниг харагандан оваадай өрээш, Ооң бажынга кедиргеш, оң холунга даянгыыш тудускаш, Иисусту дорамчылап, Ооң мурнунга дискектенип ора дүшкеш: «Иудей хаан алдаржызын!» – деп кочулап пат болганнар. 30Олар Олче дүкпүрүп, даянгыыш-биле бажынче соп пат болганнар+. 31Иисусту дорамчылап мага хангаш, хүрең-кызыл тонну ужулгаш, Ооң Бодунуң хевин кедиргеш, хере шавары-биле алгаш чорупканнар.

Иисустуң хере шаптыртканы

(Мк. 15:21-32; Лк. 23:26-43; Ин. 19:17-27)

32Орук ара оларга Киринея чурттуг Симон деп кижи таваржы бээрге, шериглер ону Иисустуң белдир-ыяжын көдүрер кылдыр албадапканнар. 33Голгофа азы «Баш сөөгү» деп адаар черге чедип келгеш, 34олар Иисуска бир-ле ажыг чүүл холаан арага бергеннер+. Ол шенеп көргеш, ишпейн барган. 35Иисусту белдир-ыяшка хере шаап кааш, шериглер Ооң хевин алыр дээш үлүг тыртып, аразында үлежип алганнар+. 36А ооң соонда олар Ону кадарып олуруп алганнар.

37Иисустуң кем-буруузун айтып: «Иудей хаан Иисус бо-дур» деп бижээн самбыражыгашты Ооң бажының кырынга кадап каан турган.

38Ооң-биле кады өске ийи дээрбечини база: бирээзин Ооң оң талазынга, а өскезин солагай талазынга хере шаап каан. 39Эрткен-дүшкен улус Ооң талазынче баштары-биле дорамчылалдыг айтып, кочулап турган+: 40«„Бурганның өргээзин үреп-бускаш, үш хүн дургузунда тудуп тургузуптар мен“ – деп турдуң чоп!+ Бодуңну Бодуң камгала! Бурганның Оглу шын болзуңза+, белдир-ыяштан дүжүп кел!»

41Бурганның дээди бараалгакчылары, ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш баштыңнар демнежип алгаш, база-ла Ону кочулап турганнар: 42«Өскелерни камгалап турган, а Бодун камгалап шыдавас де!+ Израильдиң хааны де!+ Ол белдир-ыяштан дүжүп келзин, бис ынчан Аңаа бүзүрей бээр бис!+
43Ол Бурганга ынанып турду. Ынчангаш Ол Бурганга эргим болза, Бурган ам Ону камгалап алзын! Ол Бодун Бурганның Оглу мен деп турду чоп!» 44Ооң-биле кады хере шаптырган дээрбечилер база Ону бак сөглеп турган.

Иисустуң өлүмү

(Мк. 15:33-41; Лк. 23:44-49; Ин. 19:28-30)

45Хүн үнгенден бээр алдыгы шактан тоску шакка чедир бүгү чер кырын дүмбей караңгы шыва апкан. 46А тоску шак үезинде+ Иисус: «Эли, Эли, лема савахфани?» («Мээң Бурганым, Мээң Бурганым, чүү дээш Мени кааптың?» – дээни ол.)+ – деп ыыткыр алгырыпкан. 47Чоогунга турган улустуң чамдыызы ону дыңнааш: «Ол Илияны кый деп тур» – деп турган. 48Оларның бирээзи дораан маңнап чеде бергеш, суг сиңирер губка ап алгаш, ону ажыг виноград арагазынга өттүрүп алгаш, өрген бажынга кедиргеш, ижиртири-биле Иисусче сунган+. 49Арткан өөрү: «Адыр! Ону камгалаары-биле Илияның кээр-келбезин көөр-дүр» – деп турганнар.

50Иисус база катап ыыткыр алгырган соонда, Ооң амы-тыны үстү берген.

51Ол өйде Бурганның өргээзинде аскан көжеге+ үстүнден адаанга чедир ийи чара орлу берген. Чер сириңейнип, хая-даштар буступ калган. 52Чевеглер ажыттынып, Бурганның хөй-ле улузунуң өлүг мага-боттары катап дирли берген+. 53Олар чевеглеринден үнгеш, Иисустуң катап дирилгениниң соонда ыдыктыг хоорайга+ чедип келгеннер. Оларны хөй улус суглуг караа-биле көрген.

54Чүс шериг баштыңчызы база Иисусту таңныылдап турган шериглер чер шимчээшкинин болгаш өске-даа бүгү болган чүүлдерни көргеш, аажок сестип: «Ол ылап-ла Бурганның Оглу-дур!» – деп турганнар.

55Орта хөй херээженнер база ол бүгүнү ырактан хайгаарап турганнар. Олар Иисуска бараан бооп, Ону Галилеядан үдеп келген улус чүве-дир. 56Херээженнерниң аразынга Мария Магдалина+, Иаков биле Иосийниң авазы Мария база Зеведейниң оолдарының авазы+ турган.

Иисусту орнукшутканы

(Мк. 15:42-47; Лк. 23:50-56; Ин. 19:38-42)

57Кежээ дүшкенде, Аримафея чурттуг Иосиф деп бай кижи чедип келген. Ол база Иисустуң өөреникчизи турган. 58Ол Пилатка келгеш, Иисустуң мага-бодун дилеп алган. А Пилат мага-ботту аңаа бээрин дужааган. 59Мага-ботту дүжүрүп алгаш, Иосиф ону арыг пөс шывыг-биле ораагаш, 60хаяда оя шаап алганы бодунуң чаа чевег-куюнга орнукшудуп каан+. Чевег-куйнуң аксын, улуг даш чууп эккеп, дуглап кааш, Иосиф чоруй барган. 61А Мария Магдалина болгаш база бир Мария чевег-куйнуң дужунга олуруп калганнар.

Чевег чанында таңныылдар

62Пятницаны солуп кээр даартазында хүндүс Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш фарисейлер Пилатка келгеш, 63мынча дээннер: «Хайырааты! Ол мегечи дириг тургаш: „Үш хүн эртерге, катап дирлир мен“ – деп чугаалаанын сактып келдивис+. 64Ынчангаш үшкү хүнге чедир чевегни кадарар айтыышкындан бериңер. Оон башка Ооң өөреникчилери чедип келгеш, мага-ботту оорлап аппаарлар, а оон чонга: „Ол өлүглер аразындан катап дирилди“ – деп чарлай бээрлер. Ол сөөлгү меге баштайгызындан-даа дора болур».

65Пилат оларга: «Таңныылдардан берейн. Баргаш, бодуңар баш билип кадарыңар» – деп харыылаан. 66Олар чоруткаш, таңныылдар тургузуп, дашка таңма баскаш+, чевег-куйну кадарып эгелээннер.

28

Иисустуң катап дирилгени

(Мк. 16:1-8; Лк. 24:1-12; Ин. 20:1-10)

28^1Амыр-дыш хүнү эрткенде, улуг-хүннүң даң бажында, Мария Магдалина+ болгаш база бир Мария+ чевег-куйну көөрү-биле чедип келгеннер. 2Хенертен күштүг чер шимчээшкини болган: Дээрги-Чаяакчының төлээзи дээрден дүжүп келгеш, чевег-куйга кээп, дашты чууй идипкеш+, ооң кырынга олуруп алган. 3Ооң хевир-шырайы чаңныкка дөмей, а хеви хар дег ак болган+. 4Оон корткаш, таңныылдар сириңейнип, өлүг-даа дег кээп дүшкеннер+. 5Дээрниң төлээзи херээженнерге мынча дээн: «Силер кортпаңар. Хере шаптырткан Иисусту дилеп чедип келгениңерни билир мен. 6Ол мында чок. Силерге Ооң чугаалап турганы дег, Ол катап дирли берген. Бээр келгеш, Ооң чыткан черинче көрүңер даан. 7А ооң соонда дүрген чоруткаш, Ооң өөреникчилеринге барып: „Ол өлүглер аразындан катап дирилгеш, силерни мурнай Галилеяга чеде бээр+. Ону аңаа көрүп каар силер“ – деп дыңнадыңар. Силерге Мээң чугаалаар дээн чүвем бо-дур».

8Олар чевегден дүрген-не үне халышкаш, коргуп-иргип-даа, аажок өөрүп-даа, ол бүгүнү Иисустуң өөреникчилеринге чугаалаар дээш чүгүржүпкеннер. 9Хенертен Иисус Боду оларга уткуй бо келген. Ол: «Амыр-менди-ле!» – деп мендилээн+.

Херээженнер чоокшулай бергеш, доңгая кээп дүшкүлээш, Ооң буттарындан кужактап+, Аңаа мөгейип турганнар+.

10Иисус ынчан оларга мынча дээн: «Кортпаңар! Баргаш, „Галилеяже чоруптуңар“ деп Мээң ха-дуңмамга чугаалаңар+. Олар Мени аңаа көрүп каар».

Таңныылдарның дыңнадыы

11Херээженнер орукка бар чыдырда, таңныыл шериинден элээн каш кижи ол бүгү болган чүүлдү Бурганның дээди бараалгакчыларынга дыңнадып, хоорайга чедип келген. 12А демгилери баштыңнар-биле кады сүмелешкеш, шериглерге хөй акша бергеш, 13оларга мынча дээннер: «„Ооң өөреникчилери дүне када келгеш, бис удуп чыдырывыста, мага-ботту оорлап аппарган-дыр“ – деп хамык улуска чугаалаңар. 14А ол херектиң сураа чагырыкчының кулаанга чеде берзе, сагыш човаваңар: силерге багай чүү-даа болбас кылдыр бис ооң-биле дугуржуп каар бис».

15Шериглер акшаны ап алгаш, айыткан аайы-биле кылганнар. Ол чугаа иудейлер аразынга калбаа-биле нептерээш, бөгүнге дээр артып калган.

Иисустуң өөреникчилеринге чагыы

(Мк. 16:14-18; Лк. 24:36-49; Ин. 20:19-23)

16А он бир өөреникчи Галилеяже, Иисустуң чеде бериңер дээн даанче чорупканнар. 17Орта Ону көрүп кааш, олар Аңаа мөгейгеннер, ындыг-даа болза, чамдыктары чигзинигге алзыпкан+.

18Иисус чоокшулап келгеш, олар-биле чугаалажып, мынча дээн: «Дээрге база черге бүгү эрге-чагырганы Меңээ берген-дир+. 19Ынчангаш барыңар, Аданың, Оглунуң болгаш Ыдыктыг Сүлдениң ады-биле+ бүгү чоннарны сугже суп+, оларны Мээң өөреникчилерим боор кылдыр ээлдириңер+. 20Силерге Мээң бүгү айтыышкыннарымны сагыыр кылдыр оларны өөредиңер+. Мен кажан кезээде, бо делегейниң төнчүзүнге чедир+ силер-биле кады мен».

* 1:7 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Асаф» эвес, а «Аса» деп бижээн.

* 1:10 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Амос» эвес, а «Амон» деп бижээн.

* 1:11 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Иосия» деп атка «Иоакимниң ачазы, а Иоаким» деп сөстерни немээн.

* 1:21 Иисус – еврей дылда «Дээрги-Чаяакчы камгалап турар» дээн уткалыг ат боор.

* 1:25 Өске бурунгу сөзүглелдерде «оглун» эвес, а «дун оглун» деп бижээн.

* 2:18 Рама – иудей чаңчыл ёзугаар израиль чоннуң өгбези Иаковтуң кадайы Рахилдиң чевээниң чанында турар суур.

* 2:23 Мында «назорей» деп сөстүң утказы болгаш укталган төөгүзү эки билдинмес. Ол сөс Сан. 6:2-5-те таваржып турар сөс-биле дөмей эвес. Анаа-ла «назаретчи» (Лк. 18:38; Аж.-ч. 24:5 көр) дээн чадавас. Оон ыңай ол сөс Мессияны «өзүм» (еврей дылда «незер») деп адап турар Иса. 11:1-же айтып турар чадавас.

* 5:22 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Хей черге килеңнээн кижи» деп бижээн.

* 5:44 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Силерни каргап турарларны алгап-йөрээңер, силерни көөр хөңнү чок улуска буяндан кылып чоруңар, силерни дорамчылап турарлар дээш мөргүңер» деп сөстерни немээн (Лк. 6:28 көр).

* 6:4, 6, 18 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Ажыы-биле шаңнаар» деп бижээн.

* 6:13 Азы: «Бисти шенелдеже киирбейн көр».

* 6:13 Эң бүзүрелдиг грек сөзүглелдерде «Чүге дээрге чагырга, күчү-күш база алдар Сеңээ кезээ мөңгеде хамааржыр-дыр. Аминь» деп сөстер таварышпайн турар.

* 6:18 6:4-те немелде тайылбырны көр.

* 6:22, 23 «Кадык карак» деп көжүрген уткалыг чугаа иудей чонда чаагай сеткилди көргүскен, а «Четпестээн карак» – чазый-харам чорукту көргүскен боор (Ы. х. к. 15:9 көр).

* 6:27 Азы: «Силерниң араңардан кайыңар, сагыш човааш, дурт-сынын оода бир кыры дурту хире узадып шыдааныл?»

* 8:28 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Гадара» эвес, а «Гераса» азы «Гергеса» деп бижээн.

* 9:23 Ол үениң иудейлеринге хөөржүдүлге ёзулалын шоорга ойнап үдээр чаңчыл турган хире.

* 10:3 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Фаддей» эвес, а «Фаддей деп адаткан Леввей» деп бижээн.

* 10:4 Кананит – арамей дылдан укталган бо сөс Кана хоорайның адынга дүүшпес, а «Төрээн чурту дээш, чүткүлдүг демисекчи» дээн уткалыг бооп чадавас (Лк. 6:15 көр).

* 10:12 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо домакка «„Бо бажыңга амыр-тайбың доктаазын!“ – деп чугаалаңар» деп немээн (Лк. 10:5 көр).

* 11:2-3 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Бодунуң ийи өөреникчизин» деп бижээн.

* 11:13 Азы: «Бурганның хамык медээчилериниң болгаш ыдыктыг хоойлунуң өттүр билген медеглелдери Иоаннче эккел чораан».

* 12:27 Азы: «Ажы-төлүңер».

* 15:39 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Магаддаан» эвес, а «Магдала» деп бижээн.

* 17:20-21 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Ындыг букту чүгле Бурганга тейлеп база шээрленип тургаш, үндүр сывырып болур-дур» деп сөстерни немээн.

* 18:10-11 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Кижи амытан Оглу читкен чүвени тыпкаш, камгалаар дээш келген болгай» деп сөстерни немээн.

* 18:22 Азы: «Чеден чеди удаа».

* 19:9 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Ашаандан чарылган херээженни кадайланып алган кижи база ашак-кадайның шынчы чоруун үрээни ол болур» деп сөстерни немээн (Лк. 16:18 көр).

* 19:16 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Башкы» эвес, «Буянныг Башкы» деп бижээн (Мк. 10:17; Лк. 18:17 көр).

* 19:20 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Бичиимден-не» деп сөстерни немээн.

* 19:29 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «кадайын» деп сөстү немээн (Лк. 18:29-30 көр).

* 20:22 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Мээң шыдажып эртерим дег, шак ындыг хилинчекти силер база шыдажып эртип шыдаар силер бе?» деп сөстерни немээн.

* 21:9, 15 Осанна – еврей дылда «Камгалап көрем» дээн (Ыд. ыр. 117:25 көр). Мында ол сөс иудейлерниң манап турары хаан – Мессияны алдаржыткан кыйгы кылдыр ажыглаттынган.

* 21:44 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо шүлүк таварышпайн турар.

* 22:16 Иродианнар – Галилеяның ол үедеги хааны Ирод Антипаны деткип турган еврей политиктиг бөлүктүң кежигүннери.

* 22:32 Ол дээрге Авраам, Исаак болгаш Иаков оларны Бурганның чанында ам-даа дириг хевээр деп турары ол-дур.

* 23:13-14 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер, ат болур силер! Ийи арынныглар! Силер дулгуяк херээженнерниң эт-хөреңгизин сыырыпкаш, ооң соонда карак чаап үр мөргүүр-дүр силер, ол дээш, шыңгыы кеземче алыр силер» деп сөстерни немээн.

* 24:17 Бажың кыры – Иудеяда бажыңнар крышалары ийленчек эвес, а калбак болур турган, а чурттакчы чон оларны дыштаныр чер база үстүкү каът кылдыр ажыглап турган.

* 24:36 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Оглу-даа» деп сөс таварышпайн турар.

* 25:13 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Кижи амытан Оглунуң чедип кээр» деп сөстер таварышпайн турар.

* 26:50 Азы: «Өңнүк, чүнү кылыр дээш, бээр чедип келдиң?»

+ 1:1 Э. д. 22:18; 2 Хаан. 7:12-13
+ 1:2 Э. д. 21:3; 25:6; 29:35
+ 1:3 Э. д. 38:1-30; Сан. 26:21; 1 Чыл. 2:9
+ 1:4 Руф 4:18-22
+ 1:5 Иис. 2:1; 6:24
+ 1:6 1 Хаан. 17:12; Иса. 11:1
+ 1:6 2 Хаан. 11:3; 12:24
+ 1:7 1 Чыл. 3:10-14
+ 1:8 2 Чыл. 26:1
+ 1:11 1 Чыл. 3:16; 2 Чыл. 36:1
+ 1:11 4 Хаан. 24:14-15
+ 1:12 1 Чыл. 3:17-19; Эзра 3:2; Агг. 1:1
+ 1:16 Лк. 1:27
+ 1:18 Лк. 1:27,
+ 1:19 Ы. х. к. 22:23-24; 24:1
+ 1:21 Иса. 49:1; Лк. 1:31
+ 1:21 Аж.-ч. 4:12; 13:38
+ 1:22-23 Иса. 7:14

+ 1:22-23 Мф. 2:14; 4:14; 21:4; 26:56; Мк. 14:49; Ин. 19:36

+ 1:22-23 Иса. 8:8,
+ 2:1 Лк. 1:5
+ 2:1 Лк. 2:4-7; Ин. 7:42
+ 2:2 Иер. 23:5
+ 2:2 Сан. 24:17
+ 2:6 2 Хаан. 5:2; Мих. 5:2

+ 2:11 Хост. 30:23; Сол. ыр. 3:6; Иса. 60:6; Ин. 19:39

+ 2:12 Э. д. 20:6
+ 2:15 Ос. 11:1
+ 2:15 Мф. 1:22
+ 2:17 Мф. 27:9
+ 2:18 Иер. 31:15
+ 2:23 Лк. 1:26; 2:39; Ин. 1:45
+ 3:1 Лк. 1:80; Ин. 1:6
+ 3:2 Мк. 1:15
+ 3:3 Иса. 40:3
+ 3:4 4 Хаан. 1:8
+ 3:4 Лев. 11:22; 1 Хаан. 14:26
+ 3:6 Аж.-ч. 19:18
+ 3:7 Мф. 12:34; 23:33
+ 3:7 Рим. 5:9; 1 Фес. 1:10
+ 3:9 Ин. 8:33
+ 3:10 Мф. 7:19
+ 3:11 Ин. 1:15
+ 3:11 Иоил 2:28; Аж.-ч. 2:3
+ 3:12 Иса. 30:24
+ 3:12 Мал. 4:1; Мф. 13:30; Евр. 6:8
+ 3:16 Аж.-ч. 7:56
+ 3:16 Иса. 11:2; Ин. 1:32-33
+ 3:17 Мк. 9:7; Ин. 12:28
+ 3:17 Иса. 42:1; Мф. 17:5; 2 Пет. 1:17
+ 4:2 Ы. х. к. 9:9; 3 Хаан. 19:8
+ 4:2 Мф. 21:18
+ 4:3 1 Чыл. 21:1; 1 Фес. 3:5
+ 4:4 Ы. х. к. 8:3
+ 4:5 Неем. 11:2; Иса. 48:2; 52:1
+ 4:6 Ыд. ыр. 90:11-12; Ин. 7:4
+ 4:7 Ы. х. к. 6:16
+ 4:10 Мф. 16:23
+ 4:10 Ы. х. к. 6:13
+ 4:11 Лк. 22:43
+ 4:12 Мф. 14:3
+ 4:13 Мф. 2:23
+ 4:13 Иис. 19:32-34
+ 4:13 Мк. 1:21
+ 4:14 Мф. 1:23
+ 4:16 Иса. 9:1-2
+ 4:18 Ин. 1:40-42
+ 4:19 Мф. 13:47
+ 4:20 Мф. 19:27
+ 4:23 Мк. 1:39
+ 4:24 Лк. 2:2
+ 4:25 Мк. 5:20; 7:31
+ 5:3 Соф. 3:12

+ 5:4 Эккл. 7:3; Иса. 61:2-3; 2 Кор. 7:10; Ажыд. 21:4

+ 5:5 Ыд. ыр. 36:11; У. ч. 2:21
+ 5:6 Ыд. ыр. 41:2; Иса. 55:1; Ин. 7:37
+ 5:7 У. ч. 19:17; Лк. 6:36
+ 5:8 Ыд. ыр. 23:4; 50:12
+ 5:8 1 Ин. 3:2; Евр. 12:14; Ажыд. 22:4
+ 5:9 Иак. 3:18; 2 Тим. 2:22
+ 5:9 Ин. 1:12; 1 Ин. 3:1; 5:1; Рим. 8:14
+ 5:11 Иак. 1:2; 1 Пет. 4:14

+ 5:12 Аж.-ч. 5:41; Иак. 1:2; Рим. 5:3; 2 Кор. 12:10; Евр. 10:34

+ 5:14 Эф. 5:8
+ 5:15 Мк. 4:21; Лк. 8:16; 11:33
+ 5:16 1 Пет. 2:12; 2 Кор. 9:13
+ 5:17 Рим. 3:31; 10:4
+ 5:18 Лк. 16:17
+ 5:19 Мф. 11:11; 18:4
+ 5:20 Ин. 3:5
+ 5:21 Хост. 20:13
+ 5:22 1 Ин. 3:15
+ 5:25 У. ч. 25:8
+ 5:25 Лк. 12:58-59
+ 5:27 Хост. 20:14
+ 5:28 Иов 31:1; У. ч. 6:25
+ 5:30 Мф. 18:8-9; Мк. 9:43-44
+ 5:31 Ы. х. к. 24:1-3
+ 5:32 Рим. 7:3; 1 Кор. 7:10-11
+ 5:33 Сан. 30:3; Ы. х. к. 23:21
+ 5:34 Иса. 66:1; Аж.-ч. 7:49
+ 5:35 Ыд. ыр. 98:5
+ 5:35 Ыд. ыр. 47:3
+ 5:37 Иак. 5:12

+ 5:38 Хост. 21:23-25; Лев. 24:19-20; Ы. х. к. 19:21

+ 5:39 Ыы. 3:30; 1 Пет. 2:23; Рим. 12:17; 1 Кор. 6:7

+ 5:42 Ы. х. к. 15:7-8; У. ч. 21:26
+ 5:43 Лев. 19:18
+ 5:44 Рим. 12:20

+ 5:44 Лк. 23:34; Аж.-ч. 7:60; 1 Пет. 3:9; Рим. 12:14

+ 5:45 Иов 25:3

+ 5:45 Аж.-ч. 14:17

+ 5:48 Лев. 19:2; Ы. х. к. 18:13; 32:4; Ыд. ыр. 17:31; Мф. 19:21; Иак. 1:4; Эф. 5:1; Кол. 1:28

+ 6:1 1 Ин. 2:29
+ 6:2 Лк. 6:24
+ 6:5 Лк. 18:11
+ 6:6 4 Хаан. 4:33
+ 6:7 3 Хаан. 18:26; Эккл. 5:1
+ 6:10 Мф. 26:42
+ 6:11 У. ч. 30:8
+ 6:13 Мф. 26:41
+ 6:13 Ин. 17:15; 2 Фес. 3:3
+ 6:14 Мк. 11:25-26; Эф. 4:32; Кол. 3:13
+ 6:15 Мф. 18:35; Иак. 2:13
+ 6:16 Иса. 58:5
+ 6:19 У. ч. 23:4; 1 Тим. 3:3; 6:9; Евр. 13:5
+ 6:19 Иак. 5:2-3
+ 6:20 Мф. 19:21; 1 Пет. 1:4
+ 6:24 Лк. 16:13
+ 6:25 Флп. 4:6; 1 Пет. 5:7
+ 6:26 Мф. 10:31; 12:12
+ 6:29 3 Хаан. 10:4-7
+ 6:30 Мф. 8:26; 14:31; 16:8
+ 6:33 Ыд. ыр. 36:4
+ 7:1 Рим. 14:10; 1 Кор. 4:5; Иак. 4:12
+ 7:2 Мк. 4:24; Рим. 2:1
+ 7:6 Мф. 15:26

+ 7:8 У. ч. 8:17; Мф. 18:19; 21:22; Мк. 11:24; Ин. 14:13-14; 1 Ин. 3:22; 5:14

+ 7:11 Э. д. 6:5; Мф. 12:34
+ 7:12 Лк. 6:31
+ 7:12 Мф. 22:40; Гал. 5:14
+ 7:14 Ыд. ыр. 15:11

+ 7:15 Ы. х. к. 13:1-3; Иер. 14:14; 23:16; Мф. 24:11; Мк. 13:22; Аж.-ч. 13:6; 2 Пет. 2:1; 1 Ин. 4:1

+ 7:15 Аж.-ч. 20:29
+ 7:16 Иак. 2:18
+ 7:17 Мф. 12:33-35
+ 7:19 Мф. 3:10
+ 7:21 Ос. 8:2
+ 7:22 Мф. 25:11; Лк. 6:46; Ин. 13:13
+ 7:22 Мк. 9:38; Лк. 9:49
+ 7:23 Ыд. ыр. 6:9; Мф. 25:41
+ 7:27 У. ч. 10:25
+ 7:29 Мк. 1:22; Лк. 4:32

+ 8:2 Лев. 13:3; Сан. 12:10; 4 Хаан. 5:1; 2 Чыл. 26:20

+ 8:2 Мк. 9:22
+ 8:4 Мф. 9:30; 17:9; Мк. 1:34
+ 8:4 Лев. 14:1-32; Лк. 17:14
+ 8:8 Ыд. ыр. 106:20
+ 8:10 Аж.-ч. 10:2
+ 8:11 Лк. 13:29; 16:23; Эф. 3:6

+ 8:12 Мф. 13:42; 22:13; 22:30; 24:51; 25:13; Лк. 13:28

+ 8:13 Мф. 9:29
+ 8:13 Ин. 4:53
+ 8:14 1 Кор. 9:5
+ 8:15 Мк. 5:41; 9:27; Аж.-ч. 3:7; 9:41
+ 8:17 Иса. 53:4
+ 8:18 Мк. 4:35; Лк. 8:22
+ 8:26 Мф. 6:30
+ 8:26 Ыд. ыр. 64:8; 88:10; 103:7
+ 8:29 Мк. 1:23-24; Лк. 4:34
+ 8:34 Лк. 5:8; Аж.-ч. 16:39
+ 9:1 Мф. 4:13
+ 9:2 Мк. 6:55
+ 9:2 Мф. 8:10; Мк. 10:52
+ 9:2 Лк. 7:48
+ 9:3 Лев. 24:16; Мф. 26:65; Ин. 10:33
+ 9:11 Мф. 11:19; Лк. 15:2
+ 9:13 Ос. 6:6
+ 9:13 Лк. 15:7
+ 9:13 1 Тим. 1:15
+ 9:14 Мф. 11:2; 14:12; Лк. 11:1; Ин. 1:35
+ 9:14 Лк. 18:12

+ 9:15 Мф. 25:1-13; Ин. 3:29; Ажыд. 19:7; 21:2

+ 9:15 Мк. 14:7; Лк. 17:22; Ин. 16:20
+ 9:20 Лев. 15:25
+ 9:21 Мк. 3:10
+ 9:22 Мк. 10:52; Лк. 7:50; Эф. 2:8
+ 9:24 Ин. 11:11
+ 9:25 Аж.-ч. 9:40
+ 9:25 Мк. 1:31; 9:27; Аж.-ч. 3:7; 9:41
+ 9:27 2 Хаан. 7:12-16; Мф. 22:42; Лк. 1:32
+ 9:27 Мф. 20:29-34
+ 9:29 Мф. 8:13
+ 9:30 Мф. 8:4; 12:16; 17:9; Мк. 1:44
+ 9:31 Мк. 1:45; 7:36
+ 9:34 Мф. 10:25; 12:24
+ 9:36 Мк. 8:2

+ 9:36 Сан. 27:17; 3 Хаан. 22:17; Иез. 34:5; Зах. 10:2; Мк. 6:34

+ 9:38 Лк. 10:2; Ин. 4:35

+ 10:6 Ыд. ыр. 118:176; Иса. 53:6; Иер. 50:6; Зах. 10:2; Мф. 15:24; 1 Пет. 2:25

+ 10:7 Мф. 3:2; 4:17
+ 10:8 Лев. 13:3; Мф. 8:2
+ 10:8 Аж.-ч. 20:35
+ 10:10 1 Тим. 5:18
+ 10:14 Аж.-ч. 13:51

+ 10:15 Э. д. 18:20; 19:24; Иер. 23:14; Иез. 16:48

+ 10:16 Лк. 10:3
+ 10:16 Э. д. 3:1
+ 10:18 Аж.-ч. 17:6; 18:12; 24:1; 25:6
+ 10:18 Ыд. ыр. 118:46
+ 10:20 У. ч. 16:1
+ 10:21 Мф. 24:10
+ 10:22 Мф. 24:9; Ин. 15:18
+ 10:22 Иак. 5:11; Гал. 6:9; Ажыд. 2:10
+ 10:23 Аж.-ч. 8:1; 14:6
+ 10:24 Лк. 6:40; Ин. 13:16
+ 10:25 4 Хаан. 1:2; Мф. 9:34; 12:24
+ 10:26 Мк. 4:21; Лк. 8:17; 12:2

+ 10:28 Ыд. ыр. 55:5; 117:6; У. ч. 29:25; Иса. 51:7,

+ 10:31 Мф. 6:26; 12:12
+ 10:32 Рим. 10:9; Ажыд. 3:5
+ 10:33 Мф. 25:12; 1 Ин. 2:23; 2 Тим. 2:12
+ 10:34 Аж.-ч. 14:4
+ 10:36 Мих. 7:6
+ 10:38 Мф. 16:24-25; Мк. 8:34-35; Лк. 9:23
+ 10:39 Ин. 12:25

+ 10:40 Мф. 25:40; Лк. 10:16; Ин. 12:44; 13:20; Гал. 4:14

+ 10:41 3 Хаан. 17:10-15; 4 Хаан. 4:8
+ 10:42 Мк. 9:41; Евр. 6:10
+ 11:2-3 Мф. 14:3; Лк. 3:19-20; Ин. 3:24
+ 11:2-3 Ин. 4:25; 6:14; 11:27
+ 11:5 Иса. 35:5; 61:1
+ 11:6 Ин. 6:61; 16:1
+ 11:7 Мф. 3:1
+ 11:9 Мф. 14:5; 21:26
+ 11:10 Хост. 23:20; Мал. 3:1; Мк. 1:2
+ 11:11 Лк. 1:15
+ 11:12 Лк. 16:16
+ 11:14 Мал. 4:5; Мф. 17:12-13; Лк. 1:17
+ 11:15 Ажыд. 2:7
+ 11:18 Мф. 3:4; Лк. 1:15
+ 11:19 Ин. 2:1; 12:2
+ 11:19 Мф. 9:10-11
+ 11:21 Мк. 6:45; 8:21
+ 11:21 Мк. 3:7

+ 11:22 Иса. 23:1; Иер. 47:4; Иез. 26:2; Иоил 3:4; Ам. 1:9; Зах. 9:2; Мф. 15:21

+ 11:23 Иса. 14:13,
+ 11:24 Иез. 16:48
+ 11:25 Иов 37:24; Иса. 29:14
+ 11:27 Ин. 13:3; 17:2
+ 11:27 Ин. 6:46; 7:29; 8:19; 10:15
+ 11:28 Ыд. ыр. 54:23; 67:20; Ин. 7:37
+ 11:29 Иер. 28:10-14; Ос. 10:11
+ 11:29 Зах. 9:9
+ 11:29 Иер. 6:16
+ 11:30 1 Ин. 5:3
+ 12:1 Ы. х. к. 23:25
+ 12:2 Хост. 20:8-10; Сан. 15:32-36
+ 12:3 1 Хаан. 21:1-6
+ 12:4 Хост. 25:30; Лев. 24:5-9
+ 12:5 Сан. 28:9
+ 12:6 Мф. 12:41
+ 12:7 Ос. 6:6
+ 12:10 Лк. 11:54; 20:20
+ 12:12 Мф. 6:26; 10:31
+ 12:13 3 Хаан. 13:6
+ 12:16 Мф. 8:4; 9:30
+ 12:17 Иса. 42:1-4
+ 12:23 2 Хаан. 7:12-16; Мф. 9:27
+ 12:24 4 Хаан. 1:2; Мф. 9:34; 10:25
+ 12:27 Мк. 9:38; Аж.-ч. 19:13
+ 12:29 Иса. 49:24-25
+ 12:30 Мк. 9:40
+ 12:31 Мк. 3:29; Лк. 12:10
+ 12:33 Мф. 7:17-20; Лк. 6:43-45
+ 12:34 Мф. 3:7; 23:33
+ 12:34 Э. д. 6:5; Мф. 7:11
+ 12:34 Мф. 15:18; Иак. 3:6
+ 12:35 У. ч. 12:5
+ 12:36 У. ч. 10:19; Рим. 14:12
+ 12:37 Мф. 5:22; Иак. 3:2-12
+ 12:38 1 Кор. 1:22
+ 12:39 Мф. 16:4
+ 12:40 Иона 2:1
+ 12:41 Рим. 2:27
+ 12:41 Иона 3:5
+ 12:41 Мф. 12:6
+ 12:42 3 Хаан. 10:1-13
+ 12:45 2 Пет. 2:20

+ 12:46 Мф. 13:55; Ин. 2:12; 7:3; Аж.-ч. 1:14; 1 Кор. 9:5; Гал. 1:19

+ 12:50 Ин. 15:14; Евр. 2:11
+ 13:7 Иер. 4:3
+ 13:9 Мф. 11:15
+ 13:11 Мф. 19:11
+ 13:12 У. ч. 9:9; Мф. 25:29
+ 13:13 Иса. 42:20; Иер. 5:21

+ 13:15 Иса. 6:9-10; Ин. 12:40; Аж.-ч. 28:26-27

+ 13:16 Лк. 10:23-24
+ 13:17 Евр. 11:13; 1 Пет. 1:10-12
+ 13:21 Гал. 1:6; Евр. 6:4
+ 13:22 Мф. 6:25
+ 13:22 Мк. 10:23; 1 Тим. 6:10
+ 13:23 Ин. 15:5
+ 13:30 Мф. 3:12
+ 13:32 Мф. 17:20; Лк. 17:6
+ 13:32 Иез. 17:23; 31:6; Дан. 4:9
+ 13:33 1 Кор. 5:6; Гал. 5:9
+ 13:35 Ыд. ыр. 77:2
+ 13:38 Ин. 8:44
+ 13:39 Иоил 3:13; Ажыд. 14:15-16
+ 13:41 Мф. 24:31
+ 13:42 Дан. 3:6; Ин. 15:6; Ажыд. 20:15
+ 13:42 Мф. 8:12
+ 13:43 У. ч. 4:18; Дан. 12:3
+ 13:43 Мф. 11:15
+ 13:47 Мф. 4:19
+ 13:48 Ин. 21:11
+ 13:49 Мф. 25:32
+ 13:50 Дан. 3:6
+ 13:50 Мф. 8:12
+ 13:54 Мф. 2:23; Лк. 2:39; 4:23
+ 13:54 Мк. 1:21
+ 13:55 Ин. 6:42
+ 13:55 Мф. 12:46
+ 13:57 Мф. 11:6
+ 13:57 Ин. 4:44
+ 14:2 Мф. 16:14
+ 14:3 Мф. 4:12; 11:2; Лк. 3:19-20; Ин. 3:24
+ 14:4 Лев. 18:16; 20:21
+ 14:5 Мф. 11:9; 21:26
+ 14:7 Эсф. 5:3; 7:2
+ 14:12 Мф. 9:14
+ 14:16 4 Хаан. 4:42-44
+ 14:21 Мф. 15:38
+ 14:23 Мк. 1:35; Лк. 4:42; 5:16
+ 14:26 Лк. 24:37
+ 14:31 Мф. 6:30
+ 14:33 Ыд. ыр. 2:7; Лк. 1:35
+ 14:34 Сан. 34:11; Мк. 6:53; Лк. 5:1
+ 15:2 Лк. 11:38
+ 15:3 Гал. 1:14
+ 15:4 Хост. 20:12; 21:17
+ 15:7 Мф. 23:13
+ 15:7 Аж.-ч. 28:25
+ 15:9 Иса. 29:13; Кол. 2:22
+ 15:11 Аж.-ч. 10:15
+ 15:13 Иса. 60:21; 61:3
+ 15:13 Иуда 1:12
+ 15:14 Мф. 23:16
+ 15:14 Лк. 6:39
+ 15:18 Мф. 12:34; Иак. 3:6
+ 15:19 Гал. 5:19-21; 1 Кор. 6:9-10
+ 15:21 Иис. 19:28-29; Иса. 23:1-18
+ 15:22 2 Хаан. 7:12-16; Мф. 9:27; Лк. 1:32

+ 15:24 Ыд. ыр. 118:176; Иса. 53:6; Иер. 50:6; Зах. 10:2; Мф. 10:6; 1 Пет. 2:25

+ 15:26 Мф. 7:6
+ 15:30 Иса. 35:5-6
+ 15:32 Мф. 9:36
+ 15:33 4 Хаан. 4:42-44
+ 15:38 Мф. 14:21
+ 16:1 Мф. 3:7
+ 16:1 1 Кор. 1:22
+ 16:4 Иона 2:1; Мф. 12:39
+ 16:6 Лк. 12:1; 1 Кор. 5:7-8
+ 16:8 Мф. 6:30
+ 16:9 Мф. 14:13-21
+ 16:10 Мф. 15:36-37
+ 16:14 Мф. 14:2
+ 16:14 3 Хаан. 17:1; Мал. 4:5
+ 16:14 Иер. 1:1
+ 16:16 Ыд. ыр. 2:7
+ 16:17 1 Кор. 2:13
+ 16:18 Мк. 3:16; Ин. 1:42
+ 16:18 Эф. 2:20
+ 16:19 Иса. 22:22
+ 16:20 Мф. 9:30
+ 16:21 Лк. 17:25
+ 16:21 Мк. 9:31; 10:34; Ин. 2:19
+ 16:23 Мф. 4:10
+ 16:23 Флп. 3:19
+ 16:24 Мф. 10:38-39
+ 16:25 Мф. 19:29
+ 16:26 Ыд. ыр. 48:8

+ 16:27 Ы. х. к. 33:2; Дан. 7:13; Зах. 14:5; Мф. 24:30; 25:31; 1 Фес. 4:16

+ 16:27 Эккл. 3:17; Ажыд. 2:23
+ 16:28 Мф. 24:34; Ин. 21:22
+ 17:1 Мк. 5:37; 14:33
+ 17:2 Дан. 7:9; Ажыд. 1:16
+ 17:3 Мал. 4:5
+ 17:5 Иса. 42:1; Мф. 3:17
+ 17:5 Ы. х. к. 18:15; 2 Пет. 1:17
+ 17:9 Мф. 8:4; 9:30; Мк. 1:44
+ 17:11 Мал. 4:5
+ 17:12 Иса. 53:7
+ 17:13 Мф. 11:14; Лк. 1:17
+ 17:18 Мк. 1:26; Аж.-ч. 8:7
+ 17:20-21 Мф. 13:31; Лк. 17:6
+ 17:20-21 Мк. 11:23
+ 17:23 Мф. 16:21; 20:19
+ 17:24 Мк. 9:33
+ 17:24 Хост. 30:13; 38:26; Мф. 22:17
+ 17:27 Рим. 13:7
+ 18:3 1 Кор. 14:20
+ 18:3 Мф. 19:16
+ 18:5 Мф. 10:40; Лк. 10:16; Ин. 13:20
+ 18:7 Мф. 26:24
+ 18:8 Мф. 5:30
+ 18:8 Мф. 25:41; Ажыд. 20:10
+ 18:9 Иса. 66:24
+ 18:9 Мф. 5:29
+ 18:14 Ин. 6:39
+ 18:15 Лев. 19:17
+ 18:15 Иак. 5:19; Гал. 6:1
+ 18:16 Ы. х. к. 19:15; 2 Кор. 13:1
+ 18:17 Мф. 5:46-47; Тит. 3:10
+ 18:19 Мф. 7:7-8
+ 18:21 Лк. 17:4
+ 18:25 Лев. 25:39-41; 4 Хаан. 4:1; Неем. 5:5
+ 18:30 У. ч. 28:3
+ 18:35 Мф. 6:15; Иак. 2:13
+ 19:4 Э. д. 1:27
+ 19:5 Э. д. 2:24; Эф. 5:31
+ 19:6 1 Кор. 6:16
+ 19:6 Мал. 2:16; 1 Кор. 7:10
+ 19:7 Ы. х. к. 24:1
+ 19:9 Мф. 5:32; 1 Кор. 7:10
+ 19:11 Мк. 4:11; 1 Кор. 7:7; 1 Тим. 5:14
+ 19:14 Мф. 18:3
+ 19:16 Лк. 10:25
+ 19:17 Ыд. ыр. 105:1; 118:68

+ 19:17 Лев. 18:5; Неем. 9:29; Иез. 20:11; Рим. 10:5; Гал. 3:12

+ 19:19 Хост. 20:12-16; Лев. 19:18
+ 19:20 Флп. 3:6
+ 19:21 Мф. 5:48
+ 19:21 Лк. 12:33
+ 19:21 Мф. 6:20; 1 Пет. 1:4
+ 19:23 Ыд. ыр. 48:7-8

+ 19:26 Э. д. 18:14; Иов 42:2; Иер. 32:17; Мк. 14:36

+ 19:27 Мф. 4:20-22

+ 19:28 Мф. 16:27; 25:31

+ 19:28 Дан. 7:9; Лк. 22:30; 1 Кор. 6:2; Ажыд. 3:21

+ 19:29 Мф. 16:25
+ 19:30 Мф. 20:16; Лк. 13:30
+ 20:8 Лев. 19:13; Ы. х. к. 24:15
+ 20:16 Мф. 19:30; Лк. 13:30
+ 20:19 Мф. 16:21; 17:23
+ 20:20 Мф. 10:2; Мк. 1:19
+ 20:21 Мф. 19:28
+ 20:22 Мф. 26:39; Ин. 18:11
+ 20:26 1 Пет. 5:3
+ 20:26 Мф. 23:11; Мк. 9:35
+ 20:28 Ин. 13:4-5

+ 20:28 Иса. 53:10-11; Ин. 11:51; 1 Пет. 1:18-19; Рим. 4:25; Гал. 1:4; 1 Тим. 2:6; Тит. 2:14

+ 20:29 Иис. 6:1; 3 Хаан. 16:34
+ 20:30 2 Хаан. 7:12-16; Мф. 9:27-31
+ 20:34 Лк. 7:13
+ 21:1 2 Хаан. 15:30; Зах. 14:4; Аж.-ч. 1:12
+ 21:4-5 Иса. 62:11
+ 21:4-5 Зах. 9:9; Ин. 12:15
+ 21:4-5 Мф. 1:23; 26:56; Ин. 19:36
+ 21:8 4 Хаан. 9:13
+ 21:9 2 Хаан. 7:12-16; Мф. 9:27
+ 21:9 Ыд. ыр. 117:25-26; 148:1; Мф. 23:39
+ 21:11 Лк. 7:16
+ 21:12 Лев. 1:14; 5:7; 12:8; Лк. 2:24
+ 21:13 Иса. 56:7; Иер. 7:11
+ 21:15 2 Хаан. 7:12-16; Мф. 9:27
+ 21:16 Лк. 19:39
+ 21:16 Ыд. ыр. 8:2-3
+ 21:17 Лк. 19:29; 24:50; Ин. 11:18
+ 21:18 Мф. 4:2

+ 21:19 Иер. 24:8; 29:16-17; Ос. 9:10; Мих. 7:1; Мф. 24:32; Лк. 13:6

+ 21:21 Мф. 17:20; Иак. 1:6; 1 Кор. 13:2
+ 21:22 Мф. 7:8; 17:20; 1 Кор. 13:2
+ 21:23 Аж.-ч. 4:7
+ 21:25 Мф. 3:6
+ 21:25 Лк. 7:30
+ 21:26 Мф. 11:9; 14:5
+ 21:32 Лк. 7:29
+ 21:33 Ыд. ыр. 79:9; Иса. 5:1
+ 21:33 Сол. ыр. 8:11
+ 21:33 Мк. 13:34
+ 21:35 Мф. 22:6; 23:34; Евр. 11:36-37
+ 21:37 Мф. 3:17; Евр. 1:1
+ 21:38 Евр. 1:2
+ 21:39 Евр. 13:12
+ 21:41 Аж.-ч. 13:46

+ 21:42 Ыд. ыр. 117:22-23; Аж.-ч. 4:11; 1 Пет. 2:7

+ 21:44 Иса. 8:14-15; 28:16
+ 21:46 Мк. 11:18,
+ 22:1 Мф. 13:34
+ 22:2 Мф. 25:10; Ажыд. 19:7; 21:2
+ 22:6 Мф. 21:35; 23:34; Евр. 11:36-37
+ 22:7 Мф. 21:41
+ 22:8 Мф. 10:11; Аж.-ч. 13:46; Ажыд. 3:4
+ 22:13 Мф. 8:12
+ 22:15 Лк. 11:54
+ 22:16 Ы. х. к. 10:17; Кол. 3:25
+ 22:17 Мф. 17:24-25
+ 22:18 Мк. 7:6; Лк. 12:1
+ 22:21 Рим. 13:7
+ 22:23 Аж.-ч. 4:1; 23:8
+ 22:24 Э. д. 38:8; Ы. х. к. 25:5
+ 22:32 Хост. 3:2,
+ 22:37 Ы. х. к. 6:5; 11:13; Иис. 22:5
+ 22:39 Лев. 19:18; Мф. 19:19
+ 22:40 Мф. 7:12; Гал. 5:14
+ 22:42 2 Хаан. 7:12-16; Мф. 9:27
+ 22:44 Ыд. ыр. 109:1; Аж.-ч. 2:34-35
+ 22:46 Лк. 20:40
+ 23:3 Рим. 2:17-23
+ 23:5 Хост. 13:9; Ы. х. к. 6:8; 11:18
+ 23:5 Сан. 15:38
+ 23:6 Лк. 14:7-8
+ 23:8 Иак. 3:1
+ 23:8 Лк. 22:32; Флм. 1:16

+ 23:9 Хост. 4:22; Иер. 31:9; Ос. 11:1; Мал. 1:6

+ 23:11 Мф. 20:26; Мк. 9:35; 10:43
+ 23:12 Лк. 14:11; 18:14
+ 23:13-14 Мф. 15:7
+ 23:16 Мф. 15:14
+ 23:17 Хост. 30:29
+ 23:19 Хост. 29:37
+ 23:21 Ыд. ыр. 25:8; 131:14
+ 23:22 Иса. 66:1
+ 23:23 Ы. х. к. 14:22
+ 23:23 Ыд. ыр. 32:5; Мих. 6:8; Зах. 7:9
+ 23:27 Аж.-ч. 23:1
+ 23:27 У. ч. 26:23
+ 23:30 Аж.-ч. 7:52
+ 23:33 Мф. 3:7; 12:34
+ 23:34 Мф. 21:35; 22:6; Евр. 11:36-37
+ 23:34 Мф. 10:17; Мк. 13:9; Лк. 21:12
+ 23:35 Э. д. 4:8; 1 Ин. 3:12; Евр. 11:4
+ 23:35 2 Чыл. 24:21; Зах. 1:1
+ 23:35 Неем. 9:26; Ажыд. 18:24
+ 23:37 2 Чыл. 24:21; Неем. 9:26; Аж.-ч. 7:52

+ 23:37 Ы. х. к. 32:11-12; Руф 2:12; Ыд. ыр. 146:2

+ 23:39 Ыд. ыр. 117:26; Мф. 21:9
+ 24:2 Лк. 19:44
+ 24:4 1 Ин. 3:7; Кол. 2:8; 2 Фес. 2:3
+ 24:5 Иер. 14:14
+ 24:6 Иер. 51:46
+ 24:7 2 Чыл. 15:6; Ажыд. 6:4
+ 24:7 Аж.-ч. 11:28; Ажыд. 6:8,
+ 24:9 Мф. 10:22; Ин. 15:18
+ 24:10 Мф. 10:21
+ 24:11 Мф. 7:15
+ 24:13 Иак. 5:11; Ажыд. 2:10
+ 24:14 Мф. 28:19; Рим. 10:18; Кол. 1:6,
+ 24:15 Дан. 9:27; 11:31; 12:11
+ 24:17 Лк. 17:31
+ 24:19 Лк. 23:29
+ 24:21 Иер. 30:7; Дан. 12:1; Ажыд. 16:18
+ 24:22 Иса. 65:8; Лк. 18:7
+ 24:23 Лк. 17:23

+ 24:24 Ы. х. к. 13:1; 2 Фес. 2:9; Ажыд. 13:13; 16:14

+ 24:25 Ин. 13:19; 14:29
+ 24:27 Лк. 17:24
+ 24:28 Лк. 17:37
+ 24:29 Ам. 8:9

+ 24:29 Иса. 13:10, 13; 34:4; Иоил 2:31; Агг. 2:6; Аж.-ч. 2:20; Ажыд. 6:13

+ 24:30 Дан. 7:13; Мф. 16:27

+ 24:30 Зах. 12:10-12

+ 24:31 Иса. 27:13; 1 Кор. 15:52; 1 Фес. 4:16; Ажыд. 11:15

+ 24:31 Мф. 13:41; 2 Фес. 2:1

+ 24:34 Мф. 16:28

+ 24:35 Ыд. ыр. 101:26-27; Иса. 51:6; 2 Пет. 3:10

+ 24:36 Зах. 14:7
+ 24:37 Э. д. 6:5
+ 24:39 Э. д. 7:21
+ 24:40 Зах. 14:2
+ 24:42 Мф. 25:13
+ 24:43 2 Пет. 3:10; 1 Фес. 5:2
+ 24:44 Ажыд. 3:3; 16:15
+ 24:46 Мф. 25:21; Ин. 13:17
+ 24:48 Мф. 25:5
+ 24:51 Мф. 8:12
+ 25:1 Мф. 9:15; Ин. 3:29; Ажыд. 19:7; 21:2
+ 25:5 Мф. 24:48
+ 25:10 Мф. 22:2
+ 25:11 Мф. 7:22; Лк. 6:46; 13:25
+ 25:12 Мф. 10:33
+ 25:13 1 Кор. 16:13
+ 25:13 Мф. 24:36, 42
+ 25:19 Рим. 14:12
+ 25:21 Лк. 16:10
+ 25:21 Евр. 12:2
+ 25:26 У. ч. 20:4
+ 25:29 Мф. 13:12
+ 25:30 Мф. 8:12
+ 25:31 Дан. 7:13; Мф. 16:27
+ 25:31 Мф. 19:28
+ 25:32 Иоил 3:12; 2 Кор. 5:10
+ 25:32 Иез. 34:17; Мф. 13:49
+ 25:34 Дан. 7:18; Ажыд. 21:7
+ 25:35 Иса. 58:7; Лк. 3:11; Иак. 2:15-16
+ 25:36 2 Тим. 1:16-18
+ 25:40 Мф. 10:40
+ 25:41 Ыд. ыр. 6:9; Мф. 7:23
+ 25:41 Мк. 9:43-44; Иуда 1:7; Ажыд. 20:10
+ 25:45 Лк. 10:16
+ 25:46 Дан. 12:2
+ 26:2 Хост. 12:1-30
+ 26:6 Мф. 21:17; Ин. 11:1,
+ 26:6 Лев. 13:3
+ 26:11 Ы. х. к. 15:11
+ 26:11 Мф. 9:15; Ин. 7:33
+ 26:12 Ин. 19:40
+ 26:13 Мф. 24:14
+ 26:14 Ин. 13:2; Аж.-ч. 1:16
+ 26:15 Хост. 21:32; Зах. 11:12
+ 26:21 Ыд. ыр. 40:10; Ин. 13:18
+ 26:24 Иса. 53:1-12
+ 26:24 Мф. 18:7
+ 26:26 Ин. 6:51; 1 Кор. 10:16; Евр. 10:10
+ 26:28 Хост. 24:8
+ 26:30 Лк. 22:39
+ 26:31 Зах. 13:7
+ 26:31 Ин. 16:32
+ 26:32 Мф. 28:7
+ 26:35 Ин. 11:16; 21:19
+ 26:37 Мк. 5:37; 9:2
+ 26:38 Ин. 12:27
+ 26:39 Евр. 5:7
+ 26:39 Мк. 10:38; Ин. 18:11
+ 26:39 Ин. 5:30; 6:38; Гал. 1:4
+ 26:41 Мф. 6:13; 1 Пет. 4:7
+ 26:42 Мф. 6:10
+ 26:45 Ин. 2:4
+ 26:45 Мф. 16:21; 17:22; 20:18
+ 26:47 Аж.-ч. 1:16
+ 26:51 Лк. 22:38
+ 26:52 Ажыд. 13:10
+ 26:55 Мф. 21:23; Лк. 21:37
+ 26:56 Мф. 1:22-23; 21:4; Ин. 19:36
+ 26:56 Мф. 26:31; Ин. 16:32
+ 26:60 Ыд. ыр. 26:12; 34:11
+ 26:61 Мк. 15:29; Ин. 2:19
+ 26:62 Мф. 27:13
+ 26:63 Ыд. ыр. 2:7

+ 26:64 Ыд. ыр. 109:1; Дан. 7:13; Мф. 16:27; 24:30; Евр. 1:13

+ 26:65 Сан. 14:6; Аж.-ч. 14:14
+ 26:65 Мф. 9:3; Ин. 10:36
+ 26:66 Лев. 24:16
+ 26:67 Иса. 50:6
+ 26:75 Мф. 26:34

+ 27:2 Лк. 3:1; 13:1; Аж.-ч. 3:13; 1 Тим. 6:13

+ 27:5 2 Хаан. 17:23
+ 27:6 4 Хаан. 12:9; Мк. 12:41; Ин. 8:20
+ 27:9 Мф. 2:17
+ 27:10 Иер. 18:3; 32:7-9; Зах. 11:12-13
+ 27:11 Мф. 2:2
+ 27:13 Мф. 26:62
+ 27:18 Ин. 12:19
+ 27:20 Аж.-ч. 3:14
+ 27:23 Лк. 23:41; Евр. 4:15
+ 27:24 Ы. х. к. 21:6; Ыд. ыр. 25:6; 72:13
+ 27:25 1 Фес. 2:16
+ 27:26 Мф. 20:19
+ 27:30 Иса. 50:6; Мф. 20:19
+ 27:34 Ыд. ыр. 68:22
+ 27:35 Ыд. ыр. 21:19
+ 27:39 Ыд. ыр. 21:7; 108:25
+ 27:40 Мк. 14:58; Ин. 2:19
+ 27:40 Мф. 4:3-6
+ 27:42 Ин. 10:18
+ 27:42 Ин. 1:49; 12:13
+ 27:42 Ин. 20:29
+ 27:46 Аж.-ч. 3:1
+ 27:46 Ыд. ыр. 21:2
+ 27:48 Ыд. ыр. 68:22
+ 27:51 Хост. 26:33; Лев. 16:2

+ 27:52 Иса. 26:19; Иез. 37:12; Дан. 12:2; Ин. 5:21,

+ 27:53 Неем. 11:2; Иса. 48:2; 52:1
+ 27:56 Лк. 8:2
+ 27:56 Мф. 20:20
+ 27:60 Иса. 53:9
+ 27:63 Мф. 16:21; 17:23; 20:19
+ 27:66 Дан. 6:17; Ажыд. 20:3
+ 28:1 Лк. 8:2
+ 28:1 Мф. 27:61
+ 28:2 Мф. 27:60

+ 28:3 Иез. 1:14; Дан. 7:9; 10:6; Мк. 9:3; Аж.-ч. 1:10

+ 28:4 Ажыд. 1:17
+ 28:7 Мф. 26:32
+ 28:9 Ин. 20:19,
+ 28:9 4 Хаан. 4:27
+ 28:9 Мф. 28:17; Лк. 24:52

+ 28:10 Мф. 12:50; Ин. 20:17; Рим. 8:29; Евр. 2:11

+ 28:17 Ин. 20:25

+ 28:18 Иса. 9:6; Дан. 7:13-14; Мф. 11:27; Ин. 17:2

+ 28:19 2 Кор. 13:13
+ 28:19 Ин. 4:1-2; Аж.-ч. 8:13
+ 28:19 Кол. 1:23
+ 28:20 Ин. 14:15
+ 28:20 Мф. 13:39

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Матфей

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ